Swiatzwierzat.pl
Żuraw: tajemniczy tancerz

Pixabay.com

Żuraw: tajemniczy tancerz

24 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Żuraw kryje się na bagnach, gdzie tańczy, walczy, wije gniazda i odchowuje pisklęta. Na zimę żuraw skrzykuje ziomków i wraz z wielkim stadem, przy akompaniamencie klangoru, migruje na południe. Czy żuraw jest chroniony w Polsce? Gdzie można go zobaczyć? D

Żuraw: stosunki z ludźmi

Żurawie budziły ciekawość ludzi ze względu na swój nietypowy wygląd, życie w niedostępnych bagniskach, widowiskowe tańce godowe i zwyczaj migrowania w ogromnych stadach.

Słowianie wierzyli, że żurawie są przewodnikami zmarłych, którzy czepiają się ich nóg i w ten sposób trafiają do nieba. Jako doświadczeni podróżnicy, żurawie miały najlepiej ze wszystkich ptaków znać tajemne ścieżki nieba i ziemi.

Z kolei w Japonii i Korei naśladowano chętnie tańce żurawi jako element rytuału zapewniającego płodność. Taniec żurawi stał się też inspiracją dla kilku stylów chińskiego kung-fu.

Żurawie były też wykorzystywanym w heraldyce symbolem czujności, ponieważ są bardzo płochliwe i mają zwyczaj spać, stojąc na jednej nodze. Wierzono (za podaniami Pliniusza Starszego), że w drugiej nodze żuraw trzyma kamień, który spuszcza sobie na stopę, gdy zasypia, i w ten sposób się budzi, dzięki czemu zawsze zachowuje czujność. Każde stado żurawi miało wystawiać na noc jednego strażnika z kamieniem w szponach, by nie spał i ostrzegał przed niebezpieczeństwem.

Żurawiom przypisywano też takie cechy, jak wierność i skromność, przez co stały się też symbolem życia zakonnego.

Jak wygląda żuraw?

Żuraw zwyczajny (łac. grus grus) ma podobną do bociana smukłą, wyprostowaną sylwetkę, jest jednak od niego większy, a na grzbiecie i ogonie ma długie pióra, formujące charakterystyczny pióropusz. Pióropusz składa się jednak z lotek, nie sterówek – rzeczywisty ogon żurawia jest dość niewielki i przypomina bociani.

Żuraw jest dużym ptakiem – osiąga 125 cm długości, rozpiętość skrzydeł ok. 2 m i masę ciała do 6 kg. Samice są nieco tylko mniejsze od samców.

Upierzenie żurawia jest koloru popielatego z czarnymi końcówkami skrzydeł, z wyjątkiem głowy. Jej czubek jest karminowy, boki białe, spód szyi czarny. Latem żurawie brązowieją od wcierania sobie szlamu w pióra.

Co dwa lata dorosłe żurawie przechodzą kompletną wylinkę, tak że przez mniej więcej sześć tygodni nie mogą latać.

Żuraw: obszar występowania

W Europie żuraw zwyczajny występuje wyspowo na południe od Bałtyku, a stale na Półwyspie Skandynawskim i w Rosji, w państwach nadbałtyckich, na całym obszarze Białorusi i większej części Rosji – aż do Syberii. Żurawia spotkać można także w centralnej Azji Mniejszej i na Kaukazie. Na zimę żuraw migruje na Półwysep Iberyjski, do północnej Afryki, delty Nilu i dalej, aż do Etiopii, nad Tygrys i Eufrat, do zachodnich Indii i wschodnich Chin.

W Polsce żuraw mieszka wyspowo w północnej i północno-zachodniej części kraju.

Żuraw: biotop

Żuraw czuje się najlepiej w podmokłych lasach, olsach, na bagnach i torfowiskach, wśród starorzeczy, zwłaszcza w dolinach – wszędzie tam, gdzie ziemia zalana jest wodą. Nie zbliża się do siedzib ludzkich i tylko rzadko zapuszcza się na łąki i pola.

Żuraw pod ochroną

W wyniku stałego osuszania terenów podmokłych, zasięg występowania żurawia w Europie bardzo się zmniejszył i obecnie ptak ten rzadko zapuszcza się na zachód od Odry i południe od Bałtyku. Ogólna liczebność populacji jednak wzrasta. Obecnie żuraw zwyczajny nie jest uznawany za gatunek zagrożony przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN), która nadała mu symbol LC – „least concern”, oznaczający gatunek najmniejszej troski.

W Polsce w 2012 r. populacja żurawia liczyła ok. 20 tys. par lęgowych. Żuraw jest więc w Polsce nieliczny lub bardzo nieliczny, ale liczebność tych ptaków także u nas rośnie. Żuraw jest objęty w Polsce ścisłą ochroną gatunkową, co oznacza, że nie wolno w żaden sposób ingerować w jego sprawy bez zgody Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Ochrona żurawia obejmuje także starania na rzecz zachowania jego biotopu – terenów bagiennych i podmokłych.

Żuraw: tryb życia

Żurawie żyją w grupach i okazyjnie łączą się – na czas migracji – w wielkie stada. Większość czasu spędzają na żerowaniu.

Żurawie migrują na południe we wrześniu i październiku, by zimę spędzić w cieplejszym klimacie. Lecą wtedy na wysokości nawet 10 km. Zanim jednak wyruszą w długą podróż, zbierają się na jesieni w ogromne stada, by wspólnie żerować. Niektóre zgrupowania żurawi liczą nawet do 90 tys. osobników. W marcu i kwietniu żurawie wracają do swych lęgowisk.

Żuraw: zachowania społeczne

Żurawie to ptaki stadne, które preferują towarzystwo własnego gatunku. Okres lęgowy spędzają w małych grupach lub nawet tylko parach, a na czas migracji zbijają się w wielkie stada.

Stado żurawi leci najczęściej w formacji klucza, wydając głośne krzyki, tzw. klangor. Żurawie lubią wokalizować. Zaobserwowano, że inne dźwięki wydają w stadzie, a inne w zaciszu własnego gniazda, co pozwala sądzić, że stosują złożony system komunikacji głosowej.

Co je żuraw?

Żuraw jest wszystkożerny. Największy udział w jego diecie mają rośliny. Żurawie przepadają za kukurydzą i często powodują duże straty w jej uprawach. Żurawina prawdopodobnie wzięła nazwę właśnie od tego, że zajadały się nią żurawie. Z mięs żuraw preferuje gryzonie, owady i pajęczaki, okazyjnie mięczaki.

Jak rozmnaża się żuraw?

Okres lęgowy żurawia przypada w kwietniu. Gdy tylko ptaki wrócą na lęgowiska ze swej zimowej eskapady, przystępują do godów, początkowo nadal w grupach. Toki, czyli zaloty, przybierają formę specyficznego tańca, którym samce żurawia starają się zaimponować samicom. Taniec składa się z podskoków, ukłonów, krążenia, podbiegania i odbiegania, bicia skrzydłami, dumnego kroczenia za wybranką. Mniej więcej trzech sezonów godowych potrzeba, by samiec doprowadził swój taniec do perfekcji. Zachwycone tańcem samice biorą w dzioby gałązki i podrzucają je do góry.

Bywa tak, że oprócz pokazania wspaniałego tańca, samce żurawi muszą jeszcze pokonać konkurentów, by w spokoju oddalić się z partnerką i uwić gniazdo. Żurawie walczą zaciekle, najpierw grożąc sobie, kierując na przeciwnika czerwony czubek głowy, a potem okładając się skrzydłami i drapiąc szponami.

Gdy żurawie dobiorą się w parę, tworzą związek na całe życie. Młoda para buduje gniazdo, które przypomina raczej rozłożony na ziemi stos zbutwiałej trawy niż misterne konstrukcje, składane np. przez kruki, jednak żurawiom to nie przeszkadza. Na czas gniazdowania żurawie pokrywają swoje ciała szlamem, torfem i trawą, zapewne po to, by lepiej zakamuflować się przed drapieżnikami.

Samica żurawia składa dwa jaja, tylko raz w sezonie. Wysiaduje je wspólnie z samcem przez 30 dni, a potem oboje odchowują potomstwo przez kolejnych 70 dni. Żurawie zażarcie bronią swego gniazda przed intruzami, o czym przekonał się niejeden zbyt ciekawski pies.

Żurawie zaczynają toki po ukończeniu mniej więcej dwóch lat życia, ale lęgną się po raz pierwszy dopiero w wieku pięciu lat.

Zdrowy żuraw

Żurawie to długowieczne ptaki, które na wolności nierzadko dożywają 30 i 40 lat.

Żurawie mają niewielu naturalnych wrogów, głównie orły, które jednak potrafią odgonić na ziemi i w powietrzu, bijąc dziobami i tnąc szponami. Żurawie umieją też wykonać uderzenie wyprzedzające na nory lisów i rosomaków, tak by wypędzić je ze swego terenu lęgowego i w ten sposób polepszyć bezpieczeństwo gniazda.

Podobne artykuły

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Inne zwierzęta

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Czytaj więcej >
Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Inne zwierzęta

Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Czytaj więcej >
Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Inne zwierzęta

Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Czytaj więcej >
Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >