Swiatzwierzat.pl
Żuk gnojowy: elegancki i pożyteczny

Pixabay.com

Żuk gnojowy: elegancki i pożyteczny

27 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Żuk gnojowy ma elegancki wygląd, jest pracowity, pożyteczny i właściwie tylko jego zawód psuje cały efekt. Żuk gnojowy zajmuje się bowiem znajdywaniem i zakopywaniem odchodów, które zajada ze smakiem. Dawniej jego krewniaków czczono jak bogów, dziś żuk gn

Żuk gnojowy: stosunki z ludźmi

Żuk gnojowy (łac. geotrupes stercorarius) to pospolity w Polsce żuk z rodziny gnojarzowatych. Nie ma za sobą tak chwalebnej przeszłości, jak czczony w starożytnym Egipcie skarabeusz (łac. scarabaeus sacer). Żuk gnojowy jest jednak bardzo pożyteczny: oczyszcza pastwiska, a potem spulchnia, napowietrza i nawozi glebę, kopiąc w niej norki, które wypełnia łajnem – swoim ulubionym daniem.

Żuk gnojowy, czy też inni przedstawiciele rodziny gnojarzowatych, nie mają może bardzo szlachetnego zajęcia – toczą kule gnoju – ani bardzo apetycznej diety – żywią się gnojem – to jednak nietypowy styl życia tych żuków zwrócił na nie uwagę ludzi już w odległych czasach.

Jak wspomniano, jeden z żuków gnojarzy, skarabeusz, czczony był przez starożytnych Egipcjan jako jedno z bóstw słonecznych – Chapri. Egipcjanie wierzyli, że Chapri o poranku wtacza na nieboskłon kulę słońca, tak jak żuk gnojarz toczy przed sobą kulę z wiadomej materii na ziemi. Egipcjanie uwielbiali Chapriego, a amulety i biżuteria w formie kamiennych skarabeuszy były w państwie faraonów bardzo popularne. Takie kamienne skarabeusze służyły Egipcjanom za uroczyste pieczęcie i medale pamiątkowe, na których opisywano ważne wydarzenia z życia i panowania władców. Egipskie słowo „chpr”, oznaczające przemianę, zapisywano za pomocą hieroglifu przedstawiającego skarabeusza. Imię tronowe Tutanchamona („Neb-cheperu-Ra”, czyli „Ra Jest Panem Przeistoczeń”) – zapisuje się właśnie z użyciem m.in. znaku przedstawiającego skarabeusza (dysk słoneczny, pod nim skarabeusz, pod nim trzy kreski, pod nimi koszyk).

Także Grecy fascynowali się żukami gnojarzami. Jedna z bajek Ezopa przedstawia historię sporu między orłem i żukiem gnojarzem. A było to tak: zając uciekał przed orłem i schronił się u żuka gnojarza na świętych prawach azylu. Orzeł jednak zignorował zasady i porwał zająca. W strasznej zemście żuk gnojarz porozbijał jajka orła (nie wspominając o tym, czego naniósł mu na odnóżach do gniazda). Orzeł poleciał na skargę do Zeusa, przy okazji składając bogu na kolanach swoje ostatnie jajka, by nie dopadł ich mściwy żuk. Żuk gnojarz jednak dowiedział się o ucieczce orła, zawędrował na Olimp, wmaszerował do komnaty króla bogów i rzucił się Zeusowi na twarz, pryskając przy tym wiadomą materią. Zeus zerwał się z tronu i potłukł jajka orła. Gdy dowiedział się, czemu żuk jest tak wściekły, postanowił pogodzić go z orłem, ale nie zdołał, więc wpłynął na naturę w taki sposób, by orzeł i żuk nie wchodzili sobie w drogę. Od tamtej pory gdy orły gniazdują, żuki siedzą pod ziemią.

Na motywach bajki Ezopa jedną ze swoich komedii – pt. „Pokój” – oparł genialny Arystofanes. W jego utworze bohater wdziera się na Olimp na rumaku, którym jest gigantyczny żuk gnojarz, upasiony do kolosalnych rozmiarów na wiadomej materii.

Jak wygląda żuk gnojowy?

Żuk gnojowy jest nieduży – dorasta do 25 mm.

Wyglądem żuk gnojowy przypomina elegancką czarną kameę. Ma owalne ciało z wyodrębnioną głową w kształcie zbliżonym do sztychu łopaty, krótkie czułki zakończone buławkami, szerokie przedplecze z punktami (wyrostkami) po bokach i elytrę (pokrywy skrzydłowe) z delikatnymi pionowymi znaczeniami z punktów, po siedem na każdej pokrywie. Żuk gnojowy ma ładny, czarny lub ciemnozielony kolor z wierzchu, czasem z metalicznym połyskiem, a niebiesko-filetowy od spodu. Spodnia część odwłoka jest owłosiona i poznaczona punktami.

Samiec – w przeciwieństwie do samicy – żuka gnojowego posiada trzy zęby na przednich goleniach i dwa na tylnych udach.

Żuk gnojowy: obszar występowania

Żuk gnojowy występuje w całej Europie, a także na sporych połaciach Azji, w pasie sięgającym Syberii i Japonii.

Żuk gnojowy: biotop

Żuk gnojowy żyje najchętniej na polach i pastwiskach, wszędzie tam, gdzie pasie się bydło. Lubi zwłaszcza gleby piaszczyste.

Żuk gnojowy pod ochroną

Żuk gnojowy nie jest uważany za gatunek zagrożony wyginięciem. W Polsce występuje pospolicie w całym kraju i nie jest objęty ochroną ścisłą ani częściową.

Żuk gnojowy: tryb życia

Żuk gnojowy na żer wychodzi wieczorem. Krąży wtedy wokół pasących się zwierząt, czekając, aż będzie można podebrać im świeżutkie odchody. Żuk gnojowy lokalizuje łajno głównie za pomocą węchu. Kiedy już odnajdzie swój skarb, zaciąga go do przygotowanej razem z samicą norki lub, jeśli ma do niej daleko, zagniata w kształt kuli i toczy tylnymi odnóżami.

Żuki gnojowe mają dobrą orientację w terenie. Nawigują za dnia, kierując się światłem słońca, a nocą - księżyca i gwiazd. Potrafią zapamiętywać układ gwiazd na niebie w danej chwili i porównywać go z układem zapamiętanym wcześniej. Przesunięcia punktów światła na nieboskłonie umożliwiają żukom na określenie, w jakim kierunku same się przemieszczają.

Żuk gnojowy: zachowania społeczne

Żuki gnojowe potrafią komunikować się ze sobą za pomocą strydulacji, czyli wydawania dźwięków przez pocieranie odnóży.

Co je żuk gnojowy?

Żuki gnojowe to koprofagi – żywią się odchodami zwierząt roślinożernych. Nie pogardzą jednak i zbutwiałymi roślinami, mchem, korą opadłą z drzew, chętnie zagryzą też grzybami.

Jak rozmnaża się żuk gnojowy?

Żuki gnojowe dobierają się w pary i tworzą monogamiczny związek. Jako jedne z niewielu chrząszczy troskliwie opiekują się swoim potomstwem.

Na wiosnę para żuków gnojowych wykopuje norkę w ziemi. Ma ona formę pionowego tunelu nawet półmetrowej długości, od którego na dnie odchodzą korytarze zakończone komorami gniazdowymi. W tych komorach samica umieszcza kawałki końskiego łajna, w których składa jaja. Komory zostają także zapieczętowane łajnem, podobnie jak sama norka. Dzięki temu, kiedy z jajek wyklują się larwy żuków gnojowych, będą one miały od razu dostatek pożywienia, a do tego przyjemne ciepło i potrzebną wilgoć.

Larwy żywią się łajnem przygotowanym przez rodziców mniej więcej przez rok, potem się przepoczwarzają, najczęściej w lipcu. Dorosłe żuki pozostają w norce jeszcze przez niecały rok, aż do wiosny i początku kolejnego sezonu.

Zdrowy żuk gnojowy

Żuk gnojowy na wolności żyje 2-3 lata.

Podobne artykuły

Facebook/Obywatelska Gmina Łubianka

Inne zwierzęta

Smutny widok przed domem jednego z sołtysów. Zdjęcia martwej sarny błyskawicznie obiegły internet

Czytaj więcej >
FACEBOOK/WILDBASE

Inne zwierzęta

Sówka pierwszy raz została wykąpana. Jej zdjęcia robią furorę w sieci

Czytaj więcej >
unsplash/Svetozar Cenisev

Inne zwierzęta

Inwazja szczurów w Toruniu. Miasto rozpoczęło deratyzację, trzeba zachować ostrożność

Czytaj więcej >
polskiwilk.org.pl/

Inne zwierzęta

Śmierć młodego wilka w lesie. Zwierzę konało kilka dni

Czytaj więcej >
twitter/CPW_SE

Inne zwierzęta

Przerażony niedźwiedź utknął na drzewie. Podano mu środek uspokajający, by spadł na ziemię

Czytaj więcej >
pixabay/bparker73

Inne zwierzęta

Na świat przyszedł niezwykle rzadki cielak z dwoma głowami. To przypadek jeden na 100 tys. (WIDEO)

Czytaj więcej >