Swiatzwierzat.pl
Zięba zwyczajna: mały ptak o wielkim talencie

Pixabay.com

Zięba zwyczajna: mały ptak o wielkim talencie

30 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Zięba zwyczajna pięknie śpiewa – wiedzą to nawet dzieci z wierszyków Tuwima i Brzechwy. Zięba bywała z tego powodu trzymana jako ptak domowy. Zięba ma też kolorowe upierzenie, bardzo różne u samców i samic. Czy zięba jest w Polsce pod ochroną? Jaka

Zięba zwyczajna: relacje z ludźmi

Zięba zwyczajna (łac. fringilla coelebs, czyli dosł. „delikatny kawaler”) to bardzo licznie występujący w Polsce ptaszek, zasadniczo lęgowy, ale często spędzający nad Wisłą cały rok. W cieplejsze rejony odlatują przede wszystkim samice zięb, a samce zostają, by pilnować swych gniazd.

Zięby znane są ze swojego pięknego śpiewu i dość dużej śmiałości w kontaktach z ludźmi. Dawniej, gdy nie obowiązywały przepisy o ochronie gatunkowej, zięby często łapano i hodowano w domach. W krajach Beneluksu wykształciła się nawet forma hazardu w postaci konkursów śpiewu hodowlanych zięb. Ptak, który w określonym czasie zaśpiewał większą ilość razy, wygrywał. Konkursy śpiewu zięb organizowano we Flandrii od XVI w. Jeszcze w 2007 r. działało tam kilka tysięcy „ziębiarzy”, hodujących ok. 10 tys. zięb.

Śpiew i pstrokate kolory zięb sprawiły, że ptaszki te stały się popularnymi bohaterami wielu wierszy dla dzieci. O ziębach jako roztrzepanych plotkarach pisali np. Julian Tuwim i Jan Brzechwa.

Jak wygląda zięba zwyczajna?

Zięba zwyczajna to niewielki ptak, rozmiarów mniej więcej wróbla. Osiąga 16 cm długości, rozpiętość skrzydeł to przeważnie między 24 a 29 cm, masa ciała wynosi od 18 do 26 g. Samce są nieco większe od samic, a jesienią znacząco cięższe.

U zięby zwyczajnej bardzo silny jest dymorfizm płciowy. Samce nie tylko są zauważalnie większe od samic, ale też mają od nich rożne upierzenie, i to o każdej porze roku. Obie płcie mają szare nogi i szaroniebieskie (a poza okresem lęgowym różowawe), krótkie dzioby. Na tym jednak podobieństwa się kończą.

Samiec zięby ma czarne czoło, szarą czapeczkę i brunatny grzbiet, do tego ceglasty spód ciała i policzki, różową pierś i zielonkawy kuper. Skrzydła są czarne z żółtym obrzeżeniem i białymi pasami idącymi od barkówek, białe jest też obrzeżenie ogona.

W porównaniu do pstrokatego samca, samica zięby nosi piórka skromne i stonowane. Przeważa u niej kolor oliwkowy i brązowy. Głowa i brzuch są szare lub szaro-pomarańczowe.

Zimą kolory piór zięb nieco blakną. Zięby pierzą się od czerwca do października.

Zięba zwyczajna: obszar występowania

Zięba zwyczajna dzieli się na 18 podgatunków, zamieszkujących różne rejony Eurazji i Afryki.

Zięby zwyczajne zamieszkują całą Europę z wyjątkiem północnych rejonów i wnętrza Półwyspu Skandynawskiego. Spotkać je można także w Azji Mniejszej i na Kaukazie.

W wielu przypadkach zięby prowadzą osiadły tryb życia, często jednak, gdy zmuszają je do tego warunki pogodowe, emigrują jesienią i wiosną. Niektóre populacje wschodnie przenoszą się latem na lęgowiska w głębi Rosji, sięgając aż za Ural i dolatując do Północnego Kazachstanu. Populacje południowe zięb lęgną się w Afryce Północno-Zachodniej, a zachodnie – na wyspach Atlantyku. Niektóre ptaki z okolic południa Europy i Kaukazu zimą przenoszą się do Afryki Północnej i Mezopotamii.

Zięba zwyczajna została introdukowana (sprowadzona przez człowieka) do RPA i na Nową Zelandię.

Zięba zwyczajna występuje w całej Polsce bardzo licznie i można ją spotkać przez cały rok. Przyloty wiosenne następują od marca do kwietnia (czasem już w lutym), a odloty jesienne we wrześniu i październiku.

Zięba zwyczajna: biotop

Zięba występuje wszędzie tam, gdzie są drzewa, czy to w gęstych lasach, czy na śródpolnych miedzach. Zięba nie boi się zbytnio ludzi i często szuka pożywienia w pobliżu ludzkich siedzib. W miastach występuje w parkach i zadrzewionych alejach.

Zięba zwyczajna pod ochroną

Międzynarodowa Unia Ochrony Środowiska (IUCN) nie uznaje zięby zwyczajnej za gatunek zagrożony. Nadano jej symbol LC – „least concern”, oznaczający gatunek najmniejszej troski. Szacuje się, że populacja zięby zwyczajnej w Europie może wynosić między 130 a nawet 240 mln par, czyli maksymalnie prawie pół miliarda ptaków. Kolejny miliard żyje w Azji.

W Polsce zięba zwyczajna objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. Oznacza to, że bez zgody Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska nie można w żaden sposób ingerować w życie zięb ani ograniczać ich wolności. W 2012 r. krajową populację zięb zwyczajnych szacowano na ok. 8 mln par lęgowych, co daje jej drugie miejsce pod względem liczebności po skowronku.

Zięba zwyczajna: tryb życia

Zięby zwyczajne są towarzyskie i zbijają się w stada dla wspólnego migrowania, żerowania i nocowania, często wspólnie z przedstawicielami innych gatunków niewielkich ptaków. Sytuacja zmienia się w okresie lęgowym, gdy zięby stają się terytorialne, dobierają w pary i zakładają gniazda.

Zięby są dość kłótliwe, ale kłócą się przede wszystkim z innymi ziębami. Gdy się wystraszą, zamierają bez ruchu i udają, że ich nie ma.

Zięba zwyczajna: zachowania społeczne

Zięby wyjątkowo ładnie śpiewają. Dużo ćwiczą – samiec w okresie lęgowym śpiewa nawet 2000 razy dziennie. Melodie wyśpiewywane przez zięby są dość długie i złożone, nieco różne w zależności od regionu. Ptaki uczą się śpiewu od rodziców. Zięby śpiewają, by przywabić samice i jednocześnie dać innym samcom znać, że dany teren jest już zajęty.

Jak żywi się zięba zwyczajna?

Zięba poszukuje pożywienia na ziemi, przemierzając swe terytorium drobnymi kroczkami. Rzadko skacze.

Co je zięba zwyczajna?

Zięba najchętniej zjada nasiona jagód i owoców, ziół i krzewów, pąki drzew. Przepada za jabłkami, lubi też gruszki. Lubi też spijać sok z drzew i nektar kwiatowy. W okresie lęgowym zięba zjada chętnie owady, pająki, gąsienice i glisty.

Jak rozmnaża się zięba zwyczajna?

Zięba wyprowadza najczęściej jeden lęg na przełomie wiosny i lata. Zięby tworzą monogamiczne związki, które mogą przetrwać więcej niż jeden sezon.

By zaimponować samicy, samiec zięby stroszy pióra i rozkłada skrzydła, by chwalić się barwnymi lusterkami.

Zięba zwyczajna: gniazdo

Budową gniazda zajmuje się samica, której samiec w tym czasie strzeże przed drapieżnikami i innymi wścibskimi samcami.

Zięby budują gniazda na drzewach, wciskając je między gałęzie. Gniazda zięb to eleganckie konstrukcje w formie ciasno uplecionych misek z gałązek, korzonków, trawy i kory, zlepionych owadzimi kokonami, wyściełanych piórkami i zamaskowanych mchem i pajęczynami.

Zięba zwyczajna: pisklęta

Samica zięby składa od trzech do ośmiu czarno nakrapianych, białych lub jasnozielonych jaj, które sama wysiaduje przez ok. dwa tygodnie. Po tym czasie wykluwają się pisklęta, karmione wspólnie przez oboje rodziców.

Główny składnik diety piskląt zięby stanowią owady w każdym stadium rozwoju, jako źródło łatwo przyswajalnego białka. Rodzice przynoszą pisklętom owady w swoich wolach.

Po ok. dwóch tygodniach pisklęta zięby są już zdolne do lotu, opuszczenia gniazda i samodzielnego poszukiwania pokarmu.

Dojrzałość płciową zięby zwyczajne osiągają po ok. 1 roku życia.

Zdrowa zięba zwyczajna

Zięby są dość długowieczne. Na wolności mogą dożyć nawet 17 lat (choć przeciętnie żyją tylko 3 lata), w niewoli ok. 20 lat, a najstarsza odnotowana zięba miała 29 lat.

Naturalnymi wrogami zięb są ptaki drapieżne, a ich gniazda bywają plądrowane przez kruki, wiewiórki, łasice, a czasem nawet koty domowe.

Podobne artykuły

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Inne zwierzęta

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Czytaj więcej >
Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Inne zwierzęta

Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Czytaj więcej >
Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Inne zwierzęta

Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Czytaj więcej >
Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >