Swiatzwierzat.pl
Żbik: dziki kuzyn Twojego kota

Pixabay.com

Żbik: dziki kuzyn Twojego kota

19 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Żbik do złudzenia przypomina domowego kota o puchatym pręgowanym futrze. W jego ciele drzemie jednak dziki duch. Żbik to w u nas gatunek zagrożony. Gdzie w Polsce występuje żbik, czym się odżywia i jak odróżnić go od kota?

Żbik: stosunki z człowiekiem

Słowo żbik wywodzi się od słowa step, oznaczającego dawniej dzikusa. Żbik to więc dziki kot lub kot ze stepów. Zwierzę rzeczywiście przypomina dużego kota domowego, a wielu badaczy sądzi wręcz, że kot domowy jest podgatunkiem żbika, choć nie europejskiego, lecz afrykańskiego.

Historycznie na terenach Europy chętnie polowano na żbiki. Uważano, że mają one nie tylko smaczne mięso i ciepłe futro, ale też liczne właściwości medyczne. Tłuszcz żbika miał uśmierzać ból, mięso leczyć podagrę, krew zwalczać epilepsję, a odchody stymulować porost włosów.

Dziś żbiki traktuje się w Europie jako zwierzęta niemal egzotyczne, relikt przeszłości, kiedy to kontynent porastały gęste bory, a możni panowie przedzierali się przez knieje, by zapolować na szlachetną zwierzynę. Ponieważ żbików jest dziś w Europie niewiele, ceni się je i obejmuje ochroną. Żbikom pomaga też fakt, że trudno je czasem odróżnić od domowych kotów, a koty są – jak wiadomo - bardzo bliskie ludzkim sercom.

Jak wygląda żbik?

Żbik przypomina dużego kota domowego, ale jest znacznie mniejszy do rysia. Jego ciało dorasta do 90 cm długości, ogon może mierzyć kolejne 40 cm. Wysokość żbika w kłębie może sięgnąć 35 cm, a masa ciała ok. 10 kg.

Ciało żbika porasta gęste futro w kolorze żółtawo-szarym z charakterystycznymi czarnymi pręgami na grzbiecie i puszystym ogonie. Pręgi ogonowe nie łączą się z grzbietowymi, co odróżnia żbika od kota domowego. Nos żbika ma kolor cielisty, opuszki łap są czarne.

Żbik nie ma kitek na wierzchołkach uszu – to cecha rysiów.

Żbik: obszar występowania

Żbik europejski (łac. felis silvestris) – wbrew nazwie – występuje nie tylko w Europie. Gatunek dzieli się na 20 podgatunków, zamieszkujących w różnych rejonach Europy, Azji i Afryki. Jednym z tych podgatunków jest… żbik europejski (łac. felis silvestris silvestris), bardzo podobny do kota domowego. On właśnie zamieszkuje tereny Europy, obecnie głównie Szkocję i Półwysep Iberyjski, wschodnią Francję, południowe Włochy i Bałkany.

W Polsce żyje tylko ok. 200 żbików, kryjących się w lasach wschodnich Karpat. Możliwe, że nie są to nawet żbiki czystej krwi, lecz tzw. kotożbiki, powstałe na skutek krzyżowania się żbików z kotami domowymi.

Według niektórych klasyfikacji, podgatunkiem żbika jest kot domowy (jako felis silvestris catus). Wiadomo, że koty domowe wywodzą się wprost od żbików afrykańskich, z europejskimi natomiast mogą się swobodnie krzyżować.

Żbik: biotop

Żbik europejski zamieszkuje przede wszystkim obrzeża lasów, najchętniej na terenach górskich i górzystych. Choć kryje się wśród drzew, poluje na otwartej przestrzeni – na polach, polanach, łąkach i przesiekach.

Żbik pod ochroną

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) nie uznaje żbika za gatunek zagrożony. Nadano mu symbol LC – najmniejszej troski, co oznacza, że w bliżej nieokreślonej przyszłości żbik może wyginąć, ale póki co jego populacja utrzymuje się na stabilnym i bezpiecznym poziomie.

W wielu krajach Europy żbiki stały się jednak rzadkością i objęto je ochroną prawną. Mimo obostrzeń, wiele żbików nadal ginie od kul, bo ludzie mylą je ze zdziczałymi dachowcami. Działalność człowieka, głównie zmniejszenie i fragmentaryzacja terenów leśnych, powoduje stałe zmniejszanie się populacji żbików europejskich, mimo działań podjętych w kierunku zachowania gatunku na zachód od Uralu.

W Polsce żbik (lub kotożbik) objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Na jakiekolwiek ingerencje w życie i środowisko tych zwierząt trzeba uzyskać zgodę Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska.

Żbik: tryb życia

Żbik poluje tylko na ziemi, o świcie i zmierzchu. Większość dnia odpoczywa w pustych pniach drzew, grotach skalnych lub w nawet w norach lisich lub borsuczych.

Żbik jest zwierzęciem terytorialnym. Terytorium samca zazwyczaj zawiera w sobie terytorium samicy i może zajmować nawet 600 ha. Czasem samce wchodzą na teren innego żbika, co nie wywołuje konfliktów, o ile intruz nie zapuści się zbyt daleko. W okresie rozrodczym żbiki toczą jednak krwawe boje o samice i lepsze tereny łowieckie.

Żbik oznacza swoje terytorium opryskami z moczu, znacznikami zapachowymi, uwalnianymi z poduszek łap i wizualnie, drapiąc drzewa.

Żbik: zachowania społeczne

Żbiki wiodą samotniczy tryb życia. Samce nie pomagają w wychowywaniu młodych. Żbiki sporadycznie toczą walki o samice i terytoria, których granice oznaczają moczem i feromonami. Zasadniczo jednak unikają konfliktów (i innych kontaktów) i nie wchodzą sobie w paradę.

Jak poluje żbik?

Żbik na polowaniu posługuje się przede wszystkim wzorkiem i słuchem. Gdy wypatrzy ofiarę, podkrada się do niej i atakuje błyskawicznie, dając serię susów długich nawet na 3 metry. Zabijając małe ssaki, żbik przygniata je do ziemi przednimi łapami i zagryza, celując kłami w kark. Gdy rzuca się na dużą zdobycz, stara się uczepić się jej pleców i przegryźć gardło.

Zdarza się, że polując na ryby lub inne zwierzęta w pobliżu rzek, żbik przyczaja się na zwisającej nad wodą gałęzi.

Na co poluje żbik?

Żbik jest mięsożernym drapieżnikiem. Je właściwie wszystko, co uda mu się upolować, od gryzoni i zajęcy, przez ptaki i płazy, po jelonki i jagnięta, od biedy zjada też owady. Zdarza się, że żbik zakradnie się do kurnika.

Dziennie samiec żbika zjada ok. 600 g pożywienia.

Jak rozmnaża się żbik?

Ruja u żbika przypada – podobnie jak u domowego kota – na przełom lutego i marca. Ciąża u żbika trwa 69 dni, po których na świat przychodzi nieliczny miot, od jednego do czterech młodych. Małe żbiki są całkiem zależne od matki przez pierwsze dwa miesiące życia. Po tym czasie zaczynają się uczyć polowania. Po ukończeniu czterech miesięcy powinny już być samodzielne, a po kolejnym miesiącu odchowane już potomstwo rozbiega się, by zająć terytoria łowieckie.

Samica żbika osiąga dojrzałość płciową w wieku ok. 10 miesięcy, a samiec dopiero po prawie dwóch latach życia.

Zdrowy żbik

Dorosłe żbiki nie mają wielu naturalnych wrogów poza wilkami i zdziczałymi psami, ale młodym zagrażają też łasice i gronostaje. Żbiki nie zapadają na żadne typowe tylko dla siebie choroby, ale mogą być nosicielami pasożytów i zarażać wścieklizną. Prawdopodobieństwo spotkania żbika jest jednak tak małe, że jakiekolwiek zagrożenie z jego strony dla ludzi jest statystycznie niemal żadne.

W niewoli żbik żyje nawet 20 lat, ale na wolności tylko połowę tego. Żbikom zdarza się wpadać w pułapki myśliwskie i ginąć pod kołami aut.

Czy żbik nadaje się na zwierzątko domowe?

Żbik nie nadaje się na zwierzątko domowe. Znajduje się pod ścisłą ochroną gatunkową, co oznacza, że nie wolno go posiadać ani w żaden sposób ograniczać mu swobody. Sam żbik też nie garnie się do ludzi. Przestraszony, rozwiera paszczę, wypręża grzbiet i syczy przerażająco.

Podobne artykuły

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >
Zdjęcie podglądowe  - kurczątko

Inne zwierzęta

Potężny pożar na fermie drobiu. Ogień pochłonął kurnik, zginęło tysiące piskląt

Czytaj więcej >
Świat zwierząt

Inne zwierzęta

Sensacyjne odkrycie na "wyspie marzeń". Słodkie króliczki odnalazły skarb sprzed 9000 lat

Czytaj więcej >
Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Inne zwierzęta

Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Czytaj więcej >