Swiatzwierzat.pl
Wróbel: ptasi mieszczuch

Pixabay.com

Wróbel: ptasi mieszczuch

23 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Wróbel to jeden z najliczniej występujących ptaków w Polsce, Europie i na całym świecie. Wróbel zawdzięcza sukces człowiekowi, z którego sąsiedztwa korzysta, dlatego tak pełno tych ptaków żyje w miastach i na wsiach. Dowiedz się, jaki jest i jak żyje wrób

Wróbel: stosunki z ludźmi

Wróbel zwyczajny lub domowy (łac. passer domesticus) to jeden z najpowszechniej występujących w Polsce i na świecie ptaków lęgowych. Wróbel nauczył się, że towarzystwo ludzi popłaca – gdzie ludzie, tam i wygodne schronienia oraz dostatek pokarmu. Dlatego wróbel od tysięcy lat towarzyszy ludziom na całym swym – ogromnym – obszarze występowania, a gdzie wcześniej wróbla nie było, tam teraz już jest przez najczęściej przypadkową introdukcję przez człowieka.

Miłość wróbli do ludzi nie jest jednak odwzajemniona. Tradycyjnie ludzie nie mieli wysokiego mniemania o wróblach, które wydziobywały im ziarno. Często nawet pasjonaci obserwacji ptaków nie przepadają za wróblami z powodu ich zachowania wobec innych ptaków – podbierania im pożywienia i zajmowania gniazd.

W przeszłość jadano chętnie potrawki z wróbli, których mięso uważano za afrodyzjak. Jeden z egipskich hieroglifów na oznaczenie rzeczy o małym rozmiarze przedstawia właśnie wróbla. Wróble wspomniane są także przez Chrystusa w Ewangelii według św. Mateusza jako dowód, że Bóg dostarcza swoim stworzeniom wszystkiego, czego potrzebują.

Jak wygląda wróbel?

Wróbel to niewielki ptaszek o sporej głowie i baryłkowatym ciele. Osiąga 18 cm długości, ale częściej liczy raczej 15-16 cm. Rozpiętość skrzydeł wynosi ok. 21 cm, zaś masa ciała – od 20 do 40 g.

Wróbel ma mocny dzióbek i paciorkowate oczy. Upierzenie wróbla ma kolor brązowy na wierzchu i szary na spodzie, z czarnym śliniakiem na podgardlu. Wierzch głowy i policzki ptaka są szare, bez czarnych plamek (jak np. u mazurka), skrzydła mają pojedynczą białą pręgę. Nogi wróbla mają kolor brązowy lub różowy.

Samiczki wróbla mają często jasne pasy na grzbiecie i takąż brew nad okiem, nie zawsze wyraźnie widoczną. Są od samców bardziej dominujące, potrafią walczyć ze sobą o ładnego kawalera w okresie lęgowym, a w gnieździe zaganiać męża do roboty wokół dzieci.

Wróble pierzą się od lipca do października. W okresie lęgowym ich piórka mają kolor dominująco brązowy, a poza nim – dominująco szary.

Wróbel: obszar występowania

12 podgatunków wróbla zamieszkuje ogromne obszary Ziemi, w tym wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy.

Wróbel występuje naturalnie w większej części Eurazji. W Europie nie można go spotkać tylko we Włoszech, w Azji nie występuje w Indochinach i – chyba – Chinach (gdzie został wybity), ale i tam był widywany. Wróbel w Afryce żyje wzdłuż Nilu, od delty aż do Sudanu, i w Cyrenajce.

Wróbel został introdukowany w niemal całej Ameryce Północnej i Południowej z wyjątkiem dorzecza Amazonki, zasiedlił też południową Afrykę i wschodnią Australię z Nową Zelandią.

W Polsce wróble spotkać można praktycznie wszędzie. To trzecie najliczniej występujące u nas ptaki lęgowe, po skowronku i ziębie.

Wróbel: biotop

Wydaje się, że pierwotnym środowiskiem wróbla były pustynie i stepy, ale ptak ten szybko nauczył się wykorzystywać sąsiedztwo ludzi i obecnie chętnie trzyma się miast i wsi. Wszędzie niemal, gdzie mieszkają ludzie, można spodziewać się i wróbli.

Wróbel pod ochroną

Z powodu dużej liczebności i ogromnego zasięgu występowania, wróble nie są uważane za ptaki zagrożone wyginięciem. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) nadała wróblowi symbol LC - „least concern”, oznaczający gatunek najmniejszej troski.

W Polsce populacja wróbli liczyła w 2012 r. niemal 14 mln sztuk. Populacja wróbli, choć nadal liczna, stale się jednak zmniejsza, za co odpowiada modernizacja miast i wsi. Masowe ocieplanie budynków pozbawia ptaki miejsc lęgowych, a stosowanie bardziej wydajnych technik zbiorów, przechowania i transportu żywności sprawia, że wróble mają na wsiach mniej pokarmu – nie mogą już np. przypuszczać śmiałych napadów na wozy z ziarnem czy końskie obroki. Dodatkowo użycie pestycydów na szeroką skalę spowodowało zmniejszenie się liczby owadów, które w przeszłości stanowiły istotny składnik diety wróbli.

Wróble, jako szkodniki wyjadające ziarno, bywały też tępione przez ludzi, np. w komunistycznych Chinach niemal cała populacja została wybita w ciągu kilku dni w 1958 r. w ramach ogólnokrajowej akcji. Chłopi straszyli wróble, nie pozwalając im wylądować, aż ptaki, nieprzyzwyczajone do wysiłku, umierały z wycieńczenia. Zemsta wróbli była straszna – w następnym roku plony wyjadła Chińczykom szarańcza, którą wcześniej wróble trzymały w ryzach, powodując klęskę głodu i śmierć milionów osób. Skutek, zdaje się, dość typowy dla wielkich reform komunizmu.

Od 1995 r. wróble obejmuje w Polsce ścisła ochrona gatunkowa. Oznacza to, że bez zgody Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska nie można w żaden sposób ingerować w życie wróbli, krzywdzić ich ani posiadać. Wobec wróbli stosuje się ochronę czynną, co oznacza, że jeśli wymaga tego sytuacja, tworzy się dla nich ułatwienia i bardziej sprzyjające warunki do życia, przede wszystkim sztuczne miejsca lęgowe.

Wróbel: tryb życia

Wróble spędzają czas na poszukiwaniu pożywienia. W miastach czują się jak u siebie w domu, bo tam właśnie są. Współcześnie wiele wróbli przeżywa całe życie w wielkich aglomeracjach, a trawę i drzewa zna tylko ze śródmiejskich parków.

Wróble znakomicie przystosowały się do współegzystowania z ludźmi. Potrafią wyszukiwać dla siebie pokarm w zakamarkach domów, podwórek, studzienkach, śmietnikach, cudzych gniazdach, miskach dla kotów i psów, kramikach spożywczych. Żerują na ziemi i na gałęziach. Po ziemi przemieszczają się drobnymi podskokami.

Wróble gniazdują pod okapami, w rurach i nawiewach, w stertach odpadów – wszędzie tam, gdzie im ciepło i wygodnie.

Wróble potrafią latać z prędkością 45 km/h, ale tylko przez kilka minut. Uderzają skrzydłami 15 razy na sekundę.

Wróble nie migrują – większość życia spędzają na obszarze kilku kilometrów kwadratowych.

Wróbel: zachowania społeczne

Wróble spędzają życie w czasem bardzo licznych grupach, wspólnie żerują i gniazdują. Nawołują się charakterystycznym świergotem. Rożne tony i warianty ćwierkania wróbli służą im do wyrażania rożnych stanów emocjonalnych. Agresywne samce ćwierkają na siebie groźnie, by odgonić intruza, z kolei ptaki tworzące parę czasem poćwierkują do siebie uspokajająco.

Innym zachowaniem społecznym wróbli są wspólne kąpiele w wodzie lub piasku, które pozwalają ptakom zachować czystość piórek i uwolnić się od pasożytów.

Co je wróbel?

Wróbel żywi się nasionami, bardzo chętnie objada rolnikom zboża (przepada za owsem, pszenicą, prosem i ryżem), skubie też nasiona ziół i traw. Nie gardzi pączkami roślin i kiełkującymi liśćmi. Okazyjnie przekąsi owada, zwłaszcza pisklęta wróbli żywione są przez rodziców larwami, mszycami i gąsienicami. Ptaki chętnie zjadają też mrówki. Wróble jedzą ponadto wszelkie miękkie odpadki, znane są też z tego, że kradną zdobycz innym ptakom.

Jak rozmnaża się wróbel?

Sezon lęgowy wróbla zaczyna się i kończy o różnych porach roku, w zależności od szerokości geograficznej. W Europie wróble lęgną się najczęściej od kwietnia do sierpnia.

Wróble tworzą monogamiczne związki, które utrzymują przez szereg sezonów lęgowych. W jednym sezonie wyprowadzają do trzech lęgów.

Samica wróbla składa jajka w przygotowanym wcześniej gnieździe ze słomy, trawy, papieru i piórek. Wróble lubią kwaterować się w zakamarkach budynków, a także waletować niemal w gniazdach innych ptaków – dobudowują dla siebie niewielkie przystawki do gniazd np. bocianów, czapli, a nawet drapieżnych rybołowów i bielików. Co bardziej śmiałe wróble zajmują po prostu cudze gniazda, szczególnie chętnie schludne konstrukcje oknówek. Ludzie często przygotowują dla wróbli specjalne budki lęgowe, które ptaki chętnie zajmują w obliczu braku wygodnych gniazd do zachachmęcenia innym ptakom.

W jednym zniesieniu najczęściej jest ok. 7 jajek. Samiczka wróbla wysiaduje je przez ok. 2 tygodnie. Pisklęta karmione są przez oboje rodziców przez mniej więcej miesiąc od narodzin, przy czym już po dwóch tygodniach zaczynają opuszczać gniazdo i uczyć się trudnej sztuki przetrwania w wielkim mieście. Samica czasem zmusza samca do wysiadywania jajek lub ruszenia na poszukiwanie pokarmu dla niej i dzieci za pomocą agresywnego ćwierkania.

Wróble, którym nie uda się znaleźć gniazda ani partnera, często przyjmują rolę pomocnika dla wysiadujących jajka par. Gdyby któryś ptak z pary stracił życie, pomocnik zastąpi go w roli opiekuna dzieci lub też partnera do rozrodu dla ocalałego wróbla.

Zdrowy wróbel

Wróble na wolności dożywają – i to całkiem często – nawet 20 lat. Ich naturalnymi wrogami są koty domowe, ale także np. wiewiórki.

Wróble są nosicielami wielu bakterii, wirusów i chorób, np. salmonelli, ptasiej grypy i malarii, w Afryce także gorączki zachodniego Nilu, a w Chinach toksoplazmozy. Przenoszą też pasożyty – pchły i wszy.

Czy wróbel nadaje się na zwierzątko domowe?

Wróbla nie można w Polsce posiadać, ponieważ jest gatunkiem objętym ścisłą ochroną. Przy liczącej miliony sztuk populacji nie jest jednak trudno spotkać wróbla na swojej drodze i podpatrzeć jego zachowania w środowisku naturalnym, czyli w mieście.

Podobne artykuły

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Inne zwierzęta

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Czytaj więcej >
Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Inne zwierzęta

Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Czytaj więcej >
Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Inne zwierzęta

Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Czytaj więcej >
Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >