Swiatzwierzat.pl
wilk

pixabay/selenee51

Wilk: drapieżca znany i nieznany

21 Sierpnia 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Wilk ma wiele tajemnic. Od wieków żyje w konflikcie z ludźmi i ukrywa się przed nimi. Czy to, co wiemy o wilku z mitów i bajek, odpowiada rzeczywistości? Dowiedz się, jaki naprawdę jest wilk.

Wilk: relacje z ludźmi

Wilk szary (łac. canis lupus) to drapieżnik z rodziny psowatych, prawdopodobnie jeden z najbardziej rozpoznawalnych drapieżników świata, a to za sprawą wielowiekowych i z reguły napiętych relacji wilków z ludźmi.

Wilki budzą respekt swą siłą, odwagą i nieustępliwością. Polują w grupach, zwanych watahami, a ich zbiorowe wycie od wieków mrozi serca ludzi zmuszonych do podróży przez leśne ostępy. W rzeczywistości wilki nie są jednak takie straszne, jak się je maluje – od 2000 r. odnotowano 20 przypadków, w których wilk zabił człowieka, a więc na całym świecie przypada średnio jeden taki przypadek na rok. Wilki zazwyczaj boją się ludzi i unikają ich, a atakują tylko w desperacji, osaczone lub zmuszone głodem.

Wilki i psy domowe są ze sobą ściśle spokrewnione. Psy domowe wywodzą się najpewniej od wilków, udomowionych w Azji ok. 15-8 tys. lat temu. Potrzeba odganiania wilczych watah od stad bydła dała z kolei początek wielu rasom silnych i odważnych psów pasterskich. Wilki i psy mogą się nawet krzyżować, co ludzie wykorzystali, tworząc rasy psów o wszystkich cechach wilków, np. wilczaka chechosłowackiego – krzyżówkę wilka i owczarka niemieckiego.

O wilkach dowiadują się już dzieci z bajek, zwierzęta te pełnią istotną rolę w mitologii i folklorze niemal każdego zakątka świata. Starożytni słowiańscy guślarze używali w obrzędach wilczych skór i amuletów z zębów wilka, mających zapewnić im siłę i zręczność tych zwierząt. Obawiano się też powszechnie klątwy wilkołactwa. W mitologii nordyckiej kolosalny wilk, złowrogi Fenrir, jest synem Lokiego, który stale zagraża ludzkości. W Chinach wierzono, że zaćmienie słońca zachodzi wtedy, gdy gwiazdę połyka łapczywie niebiański wilk. Z kolei Rzymianie raczej sympatyzowali z wilkami, które przecież wykarmiły Romulusa i Remusa.

Jak wygląda wilk?

Wilk budową przypomina dużego psa typu szpic. Dorasta do 180 cm długości, przy czym 50 cm z tego przypada na ogon. Wilk osiąga do 90 cm wysokości w kłębie i może ważyć nawet 75 kg, ale z reguł jest sporo mniejszy. Basiory (samce) są widocznie większe od wader (samic).

Wilk ma kształtną głowę, kufę z dość łagodnym stopem, trójkątne, spiczaste uszy. Ma muskularne ciało, kończyny skierowane łapami na zewnątrz, pierś dość wysoką i wąską.

Futro wilka składa się z dwóch warstw, zapewniając zwierzęciu dobrą ochronę przed zimnem i wilgocią. Ma kolor popielaty.

Wilk: obszar występowania

Wilk szary dzieli się na ponad dziesięć podgatunków, zamieszkujących różne obszary Ziemi i
dostosowanych do życia w różnych biotopach.

Współcześnie wilki żyją przed wszystkim w Północnej Ameryce (Kanada, Alaska, nawet Grenlandia, gdzie żyje wilk polarny), a także w Eurazji, zwłaszcza w azjatyckiej części Rosji. Wilk południowoazjatycki poluje na pustyniach Azji Mniejszej i Iranu, zaś wilka arabskiego spotkać można aż w Jemenie i Omanie.

W Europie wilki rożnych podgatunków, ale głównie euroazjatyckie, żyją głównie na wschodzie, na Białorusi, Ukrainie i w Polsce. Wilki pojawiają się także w górach Bałkanów, w Apeninach, Pirenejach, na Półwyspie Iberyjskim.

W Polsce wilki spotkać można blisko wschodniej granicy, w Karpatach i na Pojezierzu Mazurskim. Polska populacja wilków liczy między 1500 a 2500 osobników.

Wilk: biotop

Różne podgatunki wilka zamieszkują różne biotopy, od lasów, przez góry, po niziny, zarówno żyzne jak i pustynne, a nawet bagna.

Wilk pod ochroną

Wilki szary nie jest uważany przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) za gatunek zagrożony wyginięciem. Nadano mu symbol LC – ang. „least concern” - oznaczający gatunki najmniejszej troski. Wynika to z dużej różnorodności podgatunków wilka, zamieszkujących rozległe obszary globu. Trzeba jednak dodać, że wilki nigdzie nie są przesadnie liczne. Na ogromnych terenach Kanady żyje raptem ok. 50 tys. wilków, w Rosji 30 tys., w Europie ok. 10 tys.

Mimo to populacja wilków w wielu krajach rozwiniętych, zwłaszcza w Europie i Ameryce, gwałtownie maleje. Większość tych drapieżników została wytępiona już w minionych stuleciach, w Europie jeszcze w średniowieczu, ponieważ stanowiły realne zagrożenie dla ludzi i zwierząt hodowlanych. Dziś w wielu krajach podejmuje się działania mające na celu reintrodukowanie różnych podgatunków wilków na ich dawnym terenie występowania.

W Polsce wilk objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Oznacza to, że bez zgody Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska nie można w żaden sposób ingerować w życie tych zwierząt. Nory wilków są od kwietnia do lipca objęte ochroną strefową – nie wolno zbliżać się do nich na mniej niż 500 m.

Wilk: tryb życia

Wilki uaktywniają się zazwyczaj o świcie i o zmierzchu. Razem wędrują po swym terytorium w
poszukiwaniu ofiar. Potrafią jednego dnia pokonać nawet 160 km. Poruszają się z prędkością ok. 8 km/h, ale mogą przyspieszyć nawet do 60 km/h na krótkich dystansach. Wilki chodzą jeden za drugim (tzw. sznurowanie), przez co cała wataha pozostawia tylko jeden ślad.

Wilk: zachowania społeczne

Wilki prowadzą życie zbiorowe. Żyją w watahach, które mogą liczyć nawet do 20 osobników, choć najczęściej są dużo mniejsze, złożone tylko z pary rodziców, ich młodych i ewentualnie kilku odchowanych młodych wilków z poprzedniego miotu.

W wilczych watahach obowiązuje ścisła hierarchia. Dominująca para wyznacza kierunek marszu, pierwsza je i jako jedyna kopuluje. Pozycję wilka w hierarchii watahy można ustalić, obserwując kolejność, w jakiej jest dopuszczany do pożywienia. Każdy wilk pełni też nieco inną rolę w watasze, np. jedne zajmują się tropieniem, inne ostrzegają przed niebezpieczeństwem, jeszcze inne mają pilnować młodych.

Wataha wilków zajmuje określone terytorium, które mieć powierzchnię nawet do 300 km kwadratowych. Im uboższe w pożywienie jest środowisko wilków, tym większe terytorium zmuszone są patrolować w poszukiwaniu zdobyczy. Z reguły gdzieś wewnątrz terytorium znajduje się dobrze ukryte legowisko wilków, w którym samica alfa rodzi wilczęta.

Wilki porozumiewają się ze sobą za pomocą złożonego systemu sygnałów, które mogą mieć formę szerokiej gamy dźwięków, pozycji ciała, feromonów i znaczenia terenu odchodami. Wilki popiskują podczas zabawy, grożą warczeniem, ostrzegają szczekaniem. Wycie wilków może oznaczać triumfalne zakończenie polowania, pokaz siły i liczebności stada lub po prostu informację o wzajemnym położeniu zwierząt.

Dominację wilk wyraża przez podniesiony ogon i nastroszone uszy, a uległość – przez kładzenie uszu po sobie, chowanie ogona między nogami, kładzenie się na ziemi i wystawianie brzucha.

Dominujący wilk ociera się o pozostałych członków swego stada, dzięki czemu cała wataha nabiera konkretnego zapachu. Znaczniki zapachowe – kał i mocz – zostawiane na granicach terytorium, służą zarówno ostrzeżeniu obcych wilków przed wtargnięciem, jak i informowaniu członków watahy o tym, kiedy ostatnio stado było w danym miejscu.

Jak poluje wilk?

Wilki najczęściej polują zbiorowo. Wataha współpracuje ze sobą, tropiąc, a potem zaganiając ofiary, aż strach i zmęczenie osłabi je istotnie i umożliwi przypuszczenie ostatecznego ataku.

Wilki atakują z reguły zwierzęta osamotnione, widocznie słabe i chore. Bardzo rzadko decydują się na atak np. na zdrowego i silnego jelenia, który w większości przypadków wyrywa się z zasadzki i ucieka.

Na co poluje wilk?

Wilk najczęściej żywi się średnimi i dużymi ssakami, takimi jak sarny, jelenie i dziki, ale nie gardzi też mniejszą zdobyczą (np. borsukami, zającami, ptakami), a nawet padliną, jeśli dokuczy mu głód. Lubi ryby, czasem też dobija owocami.

Wilki tylko w ostateczności zakradają się do ludzkich gospodarstw i porywają zwierzęta hodowlane. Z zasady trzymają się z dala od ludzi i tylko na przednówku, wygłodzone i zdesperowane, odważają się podchodzić bliżej ludzkich siedzib.

Dorosły wilk zjada ok. 1,3 kg mięsa dziennie. Pożera ofiary wraz ze skórą i kośćmi, które także są dla niego cenne i nie stanowią problemu dla mocnych szczęk i dużego żołądka zwierzęcia.

Jak rozmnaża się wilk?

Ruja u wilków przypada na początek wiosny. Tylko dominująca para w watasze może się rozmnażać. Wadera nosi ciążę ok. 65 dni, po czym rodzi w osłoniętym legowisku do 7 ślepych szczeniąt. Młode wilki otwierają oczy po ok. 14 dniach od narodzin. Żywią się najpierw mlekiem matki, którą w tym czasie karmi samiec. Potem karmienie szczeniąt staje się zadaniem całej watahy, której członkowie przynoszą młodym wstępnie przeżute i nadtrawione kąski, by wilczęta nauczyły się jeść mięso. Z czasem wilczęta ruszają na pierwsze polowanie pod okiem rodziców.

Dojrzałość płciową wilk osiąga po ok. 2 latach życia. Dorosłe już basiory bywają często odganiane ze stada przez samca alfa, by nie mogły zagrozić jego pozycji.

Zdrowy wilk

W wieku ok. 10 lat zęby wilka zaczynają się ścierać, co utrudnia mu pożywianie się i tym samym wyznacza początek słabnięcia i wilczej starości. W naturze wilki dożyć mogą 16 lat, nieco dłużej w niewoli.

Czy wilk nadaje się na zwierzątko domowe?

Ponieważ wilki znajdują się w Polsce pod ścisłą ochroną gatunkową, nie można ich posiadać. Można jednak mieć psa, który jest właściwie udomowionym wilkiem. Entuzjaści nieokiełznanej wilczej natury mogą sprawić sobie np. wilczaka czechosłowackiego, który pod niemal każdym względem przypomina wilka. Jest jednak przez to trudny do ułożenia i może być niebezpieczny dla niedoświadczonych przewodników.

Emil HoffAutor

Miłośnik historii ludzi i zwierząt, autor książek, artykułów i poradników (w prasie i Sieci). Redaktor portalu swiatzwierzat.pl. Team koty.

Chcesz się ze mną skontaktować?

Napisz adresowaną do mnie wiadomość na mail: redakcja@swiatzwierzat.pl

Podobne artykuły

Inne zwierzęta

Tylko u nas: Monika Kohut w rozmowie nt. walki o prawa i godność zwierząt

Czytaj więcej >

Inne zwierzęta

Szympans: najbliższy krewniak człowieka

Czytaj więcej >

Inne zwierzęta

Wydra morska: sprytna i niezależna

Czytaj więcej >

Inne zwierzęta

Kaczka domowa: ptak wielofunkcyjny

Czytaj więcej >

Inne zwierzęta

Bóbr europejski: leśny inżynier

Czytaj więcej >

Inne zwierzęta

Delfin zwyczajny: najliczniejszy, a nadal tajemniczy

Czytaj więcej >