Swiatzwierzat.pl
Waleń biskajski: niewidoczny olbrzym

pixabay.com

Waleń biskajski: niewidoczny olbrzym

22 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Waleń biskajski to gatunek tak rzadki, że prawie się go nie widuje, choć trudno przeoczyć ssaka wielkości autobusu. Waleń biskajski żyje w Północnym Atlantyku, pływa powoli, filtrując plankton, i troszczy się o młode. Czy waleń biskajski jest pod ochroną

Waleń biskajski: stosunki z człowiekiem

Waleń biskajski (łac. eubalaena glacialis) to wieloryb fiszbinowy na granicy wymarcia, zamieszkujący północny Atlantyk.

Przez wieki walenie biskajskie stanowiły łatwy łup dla wielorybników. To spokojne zwierzęta, pływające niespiesznie stosunkowo blisko brzegu, często tuż przy powierzchni wody. Do tego gruba warstwa tłuszczu (stanowiącego nawet 45% masy ciała wieloryba) sprawia, że waleń biskajski nawet długo po śmierci unosi się na wodzie. Te cechy czyniły z waleni biskajskich łatwy łup dla łowców wielorybów. Ceniono przede wszystkim pozyskiwany z ich ciał olej (jeden waleń biskajski może mieć w sobie ponad 5 tys. litrów oleju), a także fiszbiny.

Na walenie biskajskie polowali już Baskowie w XI w. w wodach Zatoki Biskajskiej - stąd nazwa gatunku. Połowy u wybrzeży Ameryki zaczęły się w XVI w.

Waleń biskajski: cenne fiszbiny

Między innymi ze względu na fiszbiny tak chętnie polowano w przeszłości na walenie biskajskie.

Fiszbiny to płyty kostne przymocowane z obu stron do podniebienia walenia biskajskiego, w liczbie od 150 do nawet 300. Fiszbiny przypominają zwężające się wygięte pałki lub niewielkie (jak na wieloryba) żebra. Mogą mieć nawet 2,5 m długości, a ich końce pokrywa postrzępiona tkanka, służąca wielorybowi do filtrowania pokarmu z wody.

Przez wieki fiszbiny uchodziły za cenny i pożądany materiał, ponieważ po podgrzaniu stają się plastyczne i można wykonywać z nich wiele praktycznych i pięknych przedmiotów. Z fiszbin wytwarzano np. rączki lasek i pręty parasoli, a także szpilki i wkładki do mocowania i kształtowania elementów garderoby, np. gorsetów i kołnierzyków koszuli. Współcześnie słowo „fiszbina” nie oznacza już materiału pozyskiwanego z podniebienia wieloryba, lecz element usztywniający garderobę kobiecą wykonany z tworzywa sztucznego.

Jak wygląda waleń biskajski?

Waleń biskajski to jeden z największych ssaków na Ziemi. Jego ciało mierzy od 15 do 17 m długości i waży od 50 do nawet 90 ton. Samice są większe od samców. Skóra zwierzęcia ma kolor ciemnoszary lub czarny, ale niektóre osobniki mają na brzuchu lub gardle białe plamy.

Waleń biskajski nie ma płetwy grzbietowej, a jego stosunkowo niewielkie płetwy piersiowe przypominają wiosła. Zwierzę ma ciało szerokie w części przedniej, które bardzo zwęża się przy płetwie ogonowej. Głowa walenia biskajskiego jest bardzo duża – zajmuje nawet ćwierć długości ciała wieloryba. Pokrywają ją zbielałe modzele skórne, którymi pożywiają się całe kolonie wszy wielorybich. Walenia biskajskiego charakteryzuje też bardzo szeroka paszcza, przez którą wieloryb filtruje pokarm z wody. Paszcza walenia biskajskiego zaczyna się nad jego okiem na grzbiecie zwierzęcia.

Waleń biskajski: obszar występowania

Waleń biskajski zamieszkuje wody północnego Atlantyku. Obecnie około 360 waleni biskajskich żyje u wybrzeży Ameryki Północnej, latem trzymając się Quebecu i Nowej Fundlandii, na zimę migrując natomiast w okolice Florydy. Kilkanaście waleni biskajskich żyje też u wybrzeży Europy. Spotyka się je niezwykle rzadko u północnych wybrzeży Hiszpanii, wokół Irlandii, u południowych wybrzeży Islandii i nieopodal skandynawskich fiordów.

Waleń biskajski: biotop

Waleń biskajski zamieszkuje wody morskie. Trzyma się dość blisko wybrzeży i nie pływa głęboko. W przeszłości wystrzeliwany przez otwór w grzbiecie walenia biskajskiego gejzer wodny był stosunkowo częstym widokiem, który cieszył oczy marynarzy i wskazywał wielorybnikom obiecujące miejsca połowu.

Waleń biskajski pod ochroną

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) wpisała walenie biskajskie do swojej Czerwonej Księgi ze znakiem CR - „critically endangered”, czyli krytycznie zagrożone. Oznacza to, że współcześnie walenie biskajskie niemal wyginęły – cała populacja tych zwierząt liczy niecałe 400 sztuk, w tym ledwie kilkanaście u wybrzeży europejskich.

Międzynarodowa ochrona gatunkowa waleni biskajskich zaczęła się w 1937 r. Do tego czasu walenie biskajskie zostały niemal wytępione przez wielorybników. Po rozciągnięciu nad nimi ochrony, populacja wielorybów wzrosła ze 100 w 1935 r. do kilku tysięcy w latach 70. XX w. Wiadomo jednak, że przepisy ochronne nie zawsze były przestrzegane, np. sowieccy wielorybnicy jeszcze w latach 50. zabili w tajemnicy być może nawet kilka tysięcy waleni biskajskich. Dziś żyje tylko ok. 400 sztuk tych zwierząt.

W ostatnich latach walenie biskajskie giną głównie w wyniku przypadkowych zderzeń ze statkami i łodziami o napędzie śrubowym, a także przez zaplątanie się w sieci rybackie. Przypuszcza się także, że ocieplenie wód oraz generowany przez silniki łodzi hałas, zakłócający porozumiewanie się wielorybów, powodują u waleni biskajskich chroniczny stres, co utrudnia ich rozmnażanie.

Waleń biskajski: tryb życia

Walenie biskajskie większość czasu spędzają na powolnym przemierzaniu wód z otwartymi paszczami i filtrowaniu planktonu. Wieloryby te potrafią zanurzać się w wodzie nawet na półtorej godziny, po tym czasie jednak muszą zaczerpnąć powietrza.

Gdy waleń biskajski przerywa nurkowanie, może wynurzyć się z wody niemal do połowy w spektakularnym pokazie swej siły i rozmiaru. Taki pokaz zapewne ma na celu zademonstrowanie innym wielorybom (głównie przez silne zmącenie wody) swego zdrowia i sprawności, tak by zmusić samce do uległości, a samice zachęcić do kopulacji. Możliwe, że dzięki takim wynurzeniom waleń biskajski pozbywa się z ciała części pasożytów. Niektórzy badacze sądzą, że potężne wielorybie pluski mogą też być formą zabawy.

Walenie biskajskie, jak inne wieloryby, lubią też czasem wynurzyć z wody płetwę ogonową i uderzyć nią mocno o powierzchnię. Być może zachowanie to jest formą wysyłania niewerbalnego sygnału do innych wielorybów, może też służy przerażeniu potencjalnej zdobyczy, przez co ryby lub plankton zbijają się w ciaśniejsze grupy, łatwiejsze do wyłapania przez żerujące walenie.

Walenie biskajskie porozumiewają się ze sobą za pomocą szerokiej gamy dźwięków.

Co je waleń biskajski?

Waleń biskajski odżywia się przede wszystkim planktonem, najchętniej widłonogami, wąsonogami i szczętkami. Wieloryb płynie powoli przez wodę tuż przy powierzchni – tam, gdzie jest najwięcej planktonu – z szeroko otwartą paszczą. Za pomocą fiszbinów filtruje plankton z wody i w ten sposób się posila.

Jak rozmnaża się waleń biskajski?

Samice walenia biskajskiego osiągają dojrzałość płciową po ok. 9-10 latach życia.

W okresie godowym walenie biskajskie tworzą grupy złożone z jednej samicy i kilku samców. Po trwającej 10 miesięcy ciąży samica walenia biskajskiego wydaje na świat „maleństwo” mierzące ok. 5 m długości i ważące 1400 kg. Samice opiekują się dziećmi, karmiąc je mlekiem przez 12 miesięcy.

Zdrowy waleń biskajski

Waleń biskajski na wolności żyje obecnie ok. 45-65 lat. Wiadomo, że jego bliscy kuzyni dożywają ponad setki, więc może szacowana długość życia walenia biskajskiego jest nieco zaniżona.

Podobne artykuły

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >
Zdjęcie podglądowe  - kurczątko

Inne zwierzęta

Potężny pożar na fermie drobiu. Ogień pochłonął kurnik, zginęło tysiące piskląt

Czytaj więcej >
Świat zwierząt

Inne zwierzęta

Sensacyjne odkrycie na "wyspie marzeń". Słodkie króliczki odnalazły skarb sprzed 9000 lat

Czytaj więcej >
Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Inne zwierzęta

Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Czytaj więcej >