Swiatzwierzat.pl
Szop pracz: uroczy szkodnik

Pixabay.com

Szop pracz: uroczy szkodnik

19 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Szop pracz to mądre zwierzę o zręcznych łapach i puchatym ogonie. Ma niewątpliwy urok, ale potrafi się naprzykrzać. W lesie szop pracz hasa po gałęziach i kryje się w dziuplach, a w miastach psoci i bałagani. Czy szop pracz nadaje się na zwierzątko domowe

Szop pracz: stosunki z ludźmi

Szop pracz (łac. procyon lotor) to średniej wielkości drapieżny ssak z Ameryki Północnej. Jest inteligentnym i łatwo dostosowującym się łowcą o zręcznych łapkach. Te cechy pozwoliły mu zająć rozległe i różnorodne terytoria, tak że dziś wyróżnia się 23 podgatunki szopa pracza.

Polska nazwa gatunkowa szopa pracza pochodzi od charakterystycznego zachowania zwierzaka, tzn. płukania pokarmu. Szopy pracze płuczą pokarm tylko w niewoli.

Rdzenni Amerykanie z północy polowali na szopy pracze już przynajmniej 8 tys. lat temu. Na obszarze wschodniego wybrzeża dzisiejszych USA nazywali je „rahaughcums”, co oznacza „trący, drapiący” - stąd angielskie słowo „racoon”. Indianie wykorzystywali całe ciało upolowanego zwierzaka – zjadali jego mięso, ubierali się w futro; z kości, zębów i pazurów wykonywali narzędzia i ozdoby. Szop pracz zajmuje także poczesne miejsce w mitologii wielu plemion, ponieważ jego czarna maska na pyszczku przypominała ludziom malunki, którymi pokrywali własne twarze w czasie rytuałów, by komunikować się z duchami przodków.

Pierwszym Europejczykiem, który zetknął się z szopem praczem, był Krzysztof Kolumb, który opisał zwierzę jako skrzyżowanie psa z borsukiem, spróbował jego mięsa i zabrał dwa egzemplarze do Hiszpanii, gdzie jednak szybko zdechły. Inni żeglarze opisywali szopy pracze jako lisy z pomalowanymi pyskami lub dziwaczne borsuki, żyjące na drzewach. Uczeni europejscy głowili się, jak też należy zaklasyfikować dziwne zwierzę i czy wywodzi się ono od psów, kotów czy niedźwiedzi. W końcu XVIII w. naturalista G. C. Ch. Storr zaklasyfikował szopa do osobnego rodzaju procyon, co oznacza po grecku „przed psem” i wyraża przekonanie ówczesnych badaczy, że szopy są jakąś wczesną formą psowatych.

Dziś szopy pracze mają w USA opinię przede wszystkim sprytnych złodziei i szkodników. Żyją dość licznie w miastach, gdzie wywlekają śmieci z koszy w poszukiwaniu smacznych kąsków, lęgną się ludziom w garażach i na poddaszach, czasem włamują się do kurników i gołębników, notorycznie kradną jedzenie biwakującym turystom. Do tego szopy pracze, wyjadając jaja z gniazd i zagryzając młode ptaki i ssaki, stanowią istotne zagrożenie dla wielu zagrożonych gatunków, zwłaszcza w ekosystemach, do których zostały sztucznie introdukowane.

Nic dziwnego, że szopy pracze nie cieszą się zbytnim poważaniem i chętnie polują na nie myśliwi. W przeszłości skóry i futra szopów cieszyły się dużą popularnością jako materiał do produkcji ubrań, a na amerykańskim Pograniczu pełniły czasem rolę waluty. Utrwalony w kulturze wizerunek amerykańskiego trapera niemal zawsze przedstawia go jako brodatego człowieka lasu w czapce z futra szopa pracza. Mięso szopa jest też składnikiem wielu dań i do dziś amerykańscy farmerzy lubią je podawać z grilla.

Jak wygląda szop pracz?

Szop pracz to największy przedstawiciel rodziny szopowatych. Jego ciało osiąga długość 70 cm, ogon może mieć nawet 40 cm, wysokość w kłębie to od 20 do 30 cm. Masa ciała szopa pracza może sięgnąć ok. 10 kg (ale trzeba pamiętać, że szopy gromadzą na zimę zapas tłuszczu i wtedy są się znacząco cięższe niż na wiosnę). Poszczególne osobniki mogą się znacząco różnić od siebie rozmiarami, samce są zazwyczaj sporo większe od samic, a zwierzęta żyjące bliżej północnej granicy występowania gatunku są średnio większe od tych z południa. Największy odnotowany szop pracz miał 140 cm długości (wliczając ogon) i ważył prawie 30 kg.

Głowa szopa pracza jest dość szeroka, a pysk wąski, wyposażony w rozłożyste wibrysy. Szopy mają nieduże, okrągłe oczy, czarną truflę nosową, niewielkie, sterczące, zaokrąglone uszy, krępe ciało na silnych, choć krótkich łapach o pięciu palcach i puszyste ogony.

Ciało szopa pracza porasta gęste futro, złożone niemal w całości z gęstego podszerstka. Zapewnia on zwierzęciu ochronę przed zimnem i wilgocią. Umaszczenie szopa pracza najczęściej jest szare w różnych odcieniach, z czarno-białymi pręgami na ogonie i jasnym pyszczkiem. Wokół oczu szop pracz ma charakterystyczne czarne kręgi, przypominające maskę włamywacza.

Szop pracz: obszar występowania

Szop pracz to gatunek naturalnie występujący w niemal całej Ameryce Północnej, od Panamy po Rzekę św. Wawrzyńca i Zatokę Hudsona, łącznie z Karaibami i Bahamami, z wyjątkiem chłodnych rejonów północnej Kanady. Szop pracz został introdukowany (czyli sztucznie wprowadzony) do Europy, głównie do Niemiec i Francji, a także na Kaukaz i do Japonii. Introdukcja szopa miała na celu założenie hodowli futrzarskich lub stworzenie bazy łowieckiej – np. na Kaukazie łowi się dziś rocznie ok. 1500 szopów praczy. Zdarzały się też przypadkowe introdukcje, jak we Francji, gdzie oswojone przez amerykańskich żołnierzy i przywiezione z USA szopy pracze uciekły z bazy wojskowej i stworzyły całkiem pokaźną lokalną populację.

W Polsce szopy pracze pojawiły się w latach 50. XX., a przywędrowały z Niemiec. Można je spotkać w zachodnich województwach, ale ich populacja wyraźnie rośnie i stopniowo przesuwa się ku Wiśle. Od wschodu z kolei nadciągają szopy zbiegłe z hodowli białoruskich. Szop pracz to u nas gatunek inwazyjny, niebezpieczny dla lokalnych ekosystemów. Szopy pracze, wiecznie głodne i niewybredne, utrudniają reintrodukcję ginących gatunków, zagryzając młode i wygrzebując jaja nawet z gniazd specjalnie zabezpieczonych przed kunami.

Szop pracz: biotop

Szop pracz najchętniej buszuje po lasach liściastych i mieszanych. Trzyma się pni i gałęzi drzew. Jest jednak bardzo inteligentnym zwierzakiem, co ułatwia mu przystosowanie do odmiennych warunków życia. Dlatego szopy pracze spotkać można także w górach i na mokradłach Ameryki Północnej, a także bardzo licznie w miastach, gdzie żeruje na resztkach i odpadkach pozostawionych przez ludzi i domowe zwierzęta.

W lesie szop pracz wynajduje sobie kryjówki w dziuplach drzew lub skalnych jaskiniach. Jeśli takie kryjówki nie są dostępne, szop zajmuje nory wykopane przez inne zwierzęta.

Szop pracz pod ochroną

Szop pracz nie jest zwierzęciem zagrożonym, choć jego status prawny zależy od konkretnego państwa. W Polsce szop pracz jest zwierzęciem łownym z okresem ochronnym trwającym od 1 kwietnia do 30 czerwca.

Szop pracz: tryb życia

Szop pracz uaktywnia się nocą, ale może też szukać pożywienia w dzień, jeśli wtedy ma większe szanse na złowienie ulubionego kąska. Wtedy żeruje na swoim terytorium, które może mieć bardzo różny obszar, od 3 ha w mieście po 50 km kwadratowych na prerii. Szopy pracze znaczą granice swego terenu za pomocą kału, moczu i wydzieliny gruczołów odbytowych.

Szop pracz ma bardzo wyczulone podeszwy łap oraz palce, i to dotyk jest jego najbardziej wyostrzonym zmysłem. Nad pazurami szopa pracza znajdują się dodatkowe wibrysy, które pozwalają mu zidentyfikować przedmiot nawet bez dotykania go palcami. Szopy pracze mają kiepski wzrok, za to niezły węch i znakomity słuch, który pozwala im np. usłyszeć ryjącą pod ziemią dżdżownicę.

Szop pracz nie porusza się zbyt szybko na ziemi, umie za to bardzo sprawnie posługiwać się przednimi łapkami, choć nie ma przeciwstawnych kciuków. Jest też zdolnym pływakiem i dobrze wspina się po drzewach. Dzięki umiejętności obrócenia tylnych łapek o 180 stopni potrafi sprawnie schodzić z drzew.

Innym atutem szopa pracza jest jego inteligencja. Zwierzę umie otwierać nawet skomplikowane zamknięcia, czym doprowadza do białej gorączki amerykańskie gospodynie domowe, którym stale giną przysmaki z pozostawionych bez nadzoru pudełek i słoików. Szop pracz potrafi nauczyć się rozwiązania konkretnego problemu, np. otwarcia określonego zamka, a potem pamięta to rozwiązanie przez trzy lata. Eksperymentalnie dowiedziono też, że szop pracz odróżnia od siebie proste symbole i najwyraźniej ma pewne pojęcie o matematyce – umie stwierdzić, w którym pudełku jest więcej przysmaków. Rozumie np., że trzy to więcej niż dwa.

W rejonach północnych szopy pracze zapadają w letarg zimowy. Nie jest to twardy sen, ale raczej okres znacznego ograniczenia aktywności, gdy szop większość czasu spędza w swojej norze i powoli spala tłuszcz nagromadzony jesienią.

Szop pracz: zachowania społeczne

Szop pracz uchodzi za zwierzę wiodące raczej samotniczy żywot. Nie jest to do końca prawda. Wiadomo, że szopy pracze potrafią łączyć się w grupy liczące po kilka osobników dla wspólnej obrony przed obcymi samcami, które w okresie godowym zapuszczają się czasem na cudze terytoria. Spokrewnione samice z kolei często żyją zgodnie po kilka na jednym terytorium.

Szopy pracze porozumiewają się ze sobą za pomocą 13 różnych dźwięków, z czego ponad połowa służy do komunikacji między matką i młodymi.

Szopy pracze potrafią też oznaczać wyjątkowo dobre żerowiska za pomocą kału i moczu. Kiedy kilka szopów zostawi odchody w tym samym miejscu, staje się ono rodzajem wspólnej świetlicy, gdzie zwierzaki spotykają się i razem żerują, śpią i się bawią.

Jak poluje szop pracz?

Szop pracz zagryza lub zjada w całości swoje ofiary. Najczęściej posługuje się przy jedzeniu przednimi łapkami, którymi potrafi sprawnie zbadać obiekt, ocenić jego przydatność spożywczą i ewentualnie odłamać niechciane fragmenty.

Wrażliwość łapek szopa pracza jest większa pod wodą, bo woda zmiękcza pokrywający je stwardniały naskórek. Dlatego szopy pracze żyjące w niewoli, gdzie najczęściej mają pod dostatkiem wody, nauczyły się wkładać swoje jedzenie do poidła i tam obracać je w łapakach. Zachowanie to nazwano płukaniem pokarmu i od niego wzięła się polska nazwa gatunkowa – szop pracz. Płukanie pokarmu nie służy szopowi do niczego, to tzw. aktywność jałowa, którą zwierzę wykonuje nawykowo, być może po to, by imitować zdobywanie pokarmu z wody.

Na co poluje szop pracz?

Szop pracz jest wszystkożerny. Największą część jego diety stanowią bezkręgowce (owady, robaki, na czele z ulubionymi dżdżownicami), potem rośliny (najchętniej kukurydza, owoce i nasiona) i kręgowce (ryby, płazy, okazyjnie ptaki i ich jaja, czasem kury). Szop pracz nie pogardzi też padliną.

Jak rozmnaża się szop pracz?

Ciąża u samicy szopa pracza trwa ok. 65 dni. Młode – od dwóch do pięciu w miocie – przychodzą na świat najczęściej wiosną i do późnej jesieni pozostają pod opieką matki. Po ok. 2 miesiącach życia młode zaczynają już eksplorować otoczenie, a matka pokazuje im pobliskie kryjówki i żerowiska.

Szopy pracze osiągają dojrzałość płciową po ukończeniu ok. 12 miesięcy życia. Samce przenoszą się wtedy daleko, nawet 20 km od terytorium matki, samice natomiast często trzymają się bliżej.

Zdrowy szop pracz

Szopy pracze giną najczęściej od kul myśliwych lub pod kołami samochodów. Ich naturalni wrogowie to m.in. kojoty, rysie i puchacze. Żniwo zbierają też choroby. W Ameryce Północnej zdarza się, że cała lokalna populacja szopa pracza ginie od epidemii nosówki. Szopy pracze często też chorują na wściekliznę, którą mogą zarażać ludzi.

Na wolności szop pracz żyje najczęściej od dwóch do czterech lat, choć w niewoli może żyć i dwadzieścia lat.

Czy szop pracz nadaje się na zwierzątko domowe?

Szop pracz to pupil domowy dla odważnych i cierpliwych. Można oswoić szopa pracza, ale to dość trudne i uciążliwe. Szopy bywają agresywne, żarłoczne, smrodliwe i psocą. W niektórych stanach USA dozwolone jest jednak posiadanie szopa a nawet trzymanie go w mieszkaniu. Prawa Niemiec i Austrii też na to zezwalają, a nawet nakazuje chętnym trzymać co najmniej dwa szopy, bo jeden szop może czuć się samotny.

Szopy pracze zazwyczaj trzyma się w dużych przydomowych klatkach. Karmienie nie jest trudne, bo to zwierzęta wszystkożerne.

Najsłynniejszym domowym szopem praczem jest prawdopodobnie Rebecca, należąca do amerykańskiego prezydenta Calvina Coolidge’a.

Podobne artykuły

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Inne zwierzęta

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Czytaj więcej >
Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Inne zwierzęta

Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Czytaj więcej >
Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Inne zwierzęta

Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Czytaj więcej >
Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >