Swiatzwierzat.pl
Sójka: rozgadana kuzynka kruka

Pixabay.com

Sójka: rozgadana kuzynka kruka

24 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Sójka kryje się w koronach drzew, skąd obserwuje otoczenie i głośno skrzeczy przy każdej okazji. Sójka to najbarwniejszy z krukowatych, trochę roztrzepany, który jesienią szykuje się jak na wielką wyprawę, choć nigdzie się nie wybiera. Jaka jest i jak żyj

Sójka: stosunki z ludźmi

Sójki to skryte ptaki. Zamieszkują korony drzew, raczej lasy niż parki, rzadko zapuszczają się w pobliże ludzkich osiedli. Mimo to człowiek dostrzegł i docenił urok oraz inteligencję sójek, a także ich duże zdolności mimikry – naśladowania odgłosów, zarówno śpiewu innych ptaków, jak i dźwięków wydawanych prze inne zwierzęta i przedmioty, np. miauczenia kota czy skrzypienia kół wozu. Starożytni Grecy trzymali czasem sójki w domach w charakterze domowych pupili, ciesząc się ich różnorodnym śpiewem i mimikrą.

Sójki, płochliwe i stale donośnie alarmujące siebie nawzajem o wszelkich podejrzanych aktywnościach w lesie, często ratują skórę innym zwierzętom, mimochodem ostrzegając je w porę przed zbliżającymi się drapieżnikami. Niejednokrotnie sójka spłoszyła zwierzynę sprzed nosa myśliwego. Mimo to sójki cieszą się dziś sympatią ludzi, a wiele osób pragnie zwabić je do swoich ogrodów i skłonić do założenia gniazda w koronie pobliskiego dębu.

Jak wygląda sójka?

Sójka zwyczajna (łac. garrulus glandarius, czyli dosł. „gadatliwy żołędziowy”) to ptak średniej wielkości, członek rodziny krukowatych. Jej ciało osiąga 35 cm długości, rozpiętość skrzydeł ok. 58 cm, masa ciała wynosi od 150 do 180 g.

Sójka wyróżnia się spośród innych członków raczej ponurej z wyglądu rodziny krukowatych swym barwnym upierzeniem. Skrzydełka sójki pokrywają biało-niebieskie lusterka z czarnymi prążkami, sterówki są czarne, a ciało ma kolor pastelowobrązowy w różnych odcieniach. Błękit na lusterkach nie jest zasługą barwnika, lecz załamania i odbicia niebieskiego widma światła w specjalnych strukturach piór. Kuper i spód ogona sójki są białe. Głowa sójki jest wielobarwna: czoło białe z dość obfitym czarnym kreskowaniem (tzw. czapeczka), czarny wąs od dzioba, czerwone boki.

Sójki pierzą się na jesieni. Po ilości prążków na zgubionym przez ptaka piórze można określić jego wiek. Młode ptaki mają mniej prążków od starych.

Sójka: obszar występowania

Sójka zwyczajna i jej 34 podgatunki zamieszkują niemal całą Europę, północno-zachodnią Afrykę, Azję Mniejszą i Kaukaz, a także centralną Rosję, przez Bajkał aż po Sachalin, i Daleki Wschód: obie Koree, Japonię, Chiny i Indochiny, dolinę Gangesu.

W Polsce sójka występuje na całym obszarze kraju, głównie na nizinach. Jest średnio liczna.

Sójka: biotop

Sójka najchętniej żyje w grądach (lasach liściastych z przewagą dębów i grabów). W miastach można spotkać ją w większych parkach, sadach i ogrodach, zawsze wśród drzew.

Sójka pod ochroną

Obecnie sójka nie jest uznawana za gatunek zagrożony przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN), która nadała jej symbol LC – „least concern”, oznaczający gatunek najmniejszej troski.

W Polsce sójka objęta jest ścisłą ochroną gatunkową, co oznacza, że bez zgody Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska nie można w żaden sposób ingerować w jej życie ani ograniczać jej wolności.

W 2018 r. liczebność sójki w Polsce szacowano na 550-660 tys. par.

Sójka: tryb życia

Sójki prowadza samotniczy tryb życia. W okresie lęgowym spędzają czas w parach, jednak poza nim tylko sporadycznie spotykają się ze swoim partnerem. Jesienią sójki mogą tworzyć większe grupy lub stada, by robić zapasy na zimę, zwłaszcza jeśli muszą potem migrować na południe.

Sójka jest z natury płochliwa. Woli kryć się wśród gałęzi drzew w lesie, po których porusza się bardzo sprawnie. Lata szybko i zwinnie na krótkich dystansach, ale na dłuższych wydaje się dość ociężała. Nieco śmiałości nabiera już po okresie lęgowym, gdy częściej opuszcza las i zapuszcza się np. na pola w poszukiwaniu jedzenia.

Na jesieni sojki zbierają żołędzie i robią z nich zapasy na zimę. Czasem zbijają się przy tej pracy w większe stadka. Sójki zasadniczo nie migrują, choć niektóre populacje północne przenoszą się na zimę nieco na południe. Przygotowania do zimy i ewentualnych, ale bardzo rzadkich przenosin tych ptaków są źródłem powiedzenia „wybierać się jak sójka za morze”, czyli długo, gorączkowo i ostatecznie bez skutku. Takiego ptaka przedstawił m.in. Jan Brzechwa w wierszu „Sójka”.

W Polsce sójki prowadzą osiadły tryb życia, ale wiosną i jesienią przybywają do nas ptaki z krajów Europy północnej i wschodniej, gdzie pogoda zmusza sójki do okresowych migracji. Migrujące sójki zbijają się w stada liczące nieraz i tysiąc osobników.

Sójka: zachowania społeczne

Sójka jest z natury hałaśliwa. Każdy podejrzany ruch wywołuje u niej podobną reakcję: głośny skrzek. Sójki pełnią rolę systemu ostrzegawczego nie tylko dla własnej rodziny czy stada, ale i dla pozostałych zwierząt, także ssaków (np. wiewiórek).

Sójki potrafią naśladować zasłyszane dźwięki, np. miauczenie kota lub nawoływania innych ptaków, zwłaszcza drapieżnych. W ten sposób wskazują, z jakim dokładnie niebezpieczeństwem będzie się miało do czynienia. Sójki to jednak nie zupełni altruiści – czasem naśladują śpiew ptaków, które atakują, by zmylić ofiarę. Sójki naśladują też ptaki drapieżne, gdy chcą odpędzić intruzów – najczęściej inne sójki – podkradających się do skrytek z jedzeniem.

Sójki rzadko śpiewają, a ich śpiew to niezbyt wyraźny, gardłowy świergot.

Co je sójka?

Sójka żeruje głównie na drzewach i niechętnie schodzi na ziemię.

Sójka żywi się głównie roślinami, ale latem chętnie zjada też owady we wszystkich stadiach rozwoju, ślimaki, jaszczurki, gryzonie, nietoperze, a nawet inne ptaki i ich jajka. Z roślin przepada za orzechami, brukwią i czereśniami. Je też żołędzie, pączki i nasiona drzew.

Na jesieni sójki robią zapasy zimowe, ukrywając smaczne kąski, najchętniej żołędzie, dosłownie wszędzie, gdzie uda im się je wcisnąć: w norkach ziemnych, w dziuplach, pod korzeniami drzew, za korą i wśród mchu. Im więcej kryjówek, tym lepiej dla sójki, która często zapomina, gdzie dokładnie ukryła swoje skarby i musi mieć wiele skrytek, by zwiększyć swe szanse na skorzystanie z nich. Ze zgubionych przez sójki nasion z czasem wyrastają nowe drzewa i krzewy. Leśnicy uważają sójkę za naturalnego sprzymierzeńca w dziele sadzenia nowych dębów.

Jak rozmnaża się sójka?

Sójka wyprowadza jeden lęg w roku – znosi jajka na przełomie kwietnia i maja. Sójki tworzą monogamiczne związki, a dobierają się w pary drogą przepychanek między samcami. Czasem samce dają koncerty, naśladując np. kosy i słowiki, co dodatkowo zwiększa ich atrakcyjność w oczach samic. Niektóre ptaki przynoszą też jedzenie swoim wybrankom – przez żołądek do serca.

Dobrane w parę sójki, samiec i samiczka, wspólnie wiją gniazdo w koronie drzewa, najchętniej iglastego. To nieduże, ale zręcznie uplecione konstrukcje z gałązek, wyściełane mchem, piórkami i korzonkami.

W gnieździe samica składa od 5 do 7 jajek, które wysiaduje przez ok. 17 dni na przemian z samcem. Pisklęta karmione są przez oboje rodziców przez około 6 tygodni, chociaż już po 3 tygodniach są właściwie samodzielne. Młode sójki jeszcze przez pewien czas po opuszczeniu gniazda trzymają się blisko rodziców. Dojrzałość płciowa osiągają po ok. 2 latach życia.

Zdrowa sójka

Naturalnymi wrogami sojki są drapieżne ptaki – sowy, jastrzębie i sokoły.

Sójki mają dobre zdrowie. Uwalniają się od pasożytów za pomocą tzw. kąpieli mrówkowej – siadają na mrowisku, rozkładają skrzydła i pozwalają, by mrówki pokryły ich pióra kwasem mrówkowym, który zwalcza nieproszonych gości.

Najstarsza odnotowana sójka żyła na wolności prawie 17 lat.

Podobne artykuły

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >
Zdjęcie podglądowe  - kurczątko

Inne zwierzęta

Potężny pożar na fermie drobiu. Ogień pochłonął kurnik, zginęło tysiące piskląt

Czytaj więcej >
Świat zwierząt

Inne zwierzęta

Sensacyjne odkrycie na "wyspie marzeń". Słodkie króliczki odnalazły skarb sprzed 9000 lat

Czytaj więcej >
Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Inne zwierzęta

Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Czytaj więcej >