Swiatzwierzat.pl
Skowronek: zwiastun wiosny

Pixabay.com

Skowronek: zwiastun wiosny

29 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Skowronek przybywa do nas już w lutym i śpiewa, zapowiadając przybycie wiosny. Skowronek niemal nigdy nie milknie, a jego trele są bardzo miłe dla ucha. Czy skowronek jest pod ochroną? Co je i gdzie szuka pożywienia? Dowiedz się, jaki jest skowronek!

Skowronek: relacje z ludźmi

Skowronek zwyczajny (łac. alauda arvensis) to nieduży ptaszek, cieszący się sporą popularnością z racji tego, że jako jeden z pierwszych powraca do Europy po zimie – już w lutym usłyszeć można jego samotny śpiew na polach. Nic dziwnego, że tradycja ludowa wielu regionów, w tym Polski, powiązała skowronka z początkiem wiosny, a więc też z budzeniem się przyrody do życia, wiosenną równonocą, triumfem światła nad ciemnością i dobra nad złem. Śpiew skowronka to jeden z najbardziej popularnych tematów ludowych przyśpiewek i banalnych motywów poetyckich. O skowronkach wiersze pisali m.in. Jan Lechoń, Wincenty Pol, Aleksander Wat i William Shakespeare.

Ponieważ skowronki żerują i gniazdują na ziemi, w przeszłości dość łatwo łapano je, a nawet oswajano i hodowano. Mięso skowronków do dziś uchodzi za przysmak w niektórych rejonach Południowej Europy, gdzie nadal wolno polować na te ptaki.

Jak wygląda skowronek?

Skowronek to nieduży ptaszek. Osiąga 19 cm długości, rozpiętość jego skrzydeł to od 30 do 35 cm, a masa ciała dochodzi do 45 g. Skowronek ma dość spory ogon i nogi z charakterystycznym, długim tylnym pazurem. Samice są nieco tylko mniejsze od samców i identycznie upierzone, przez co trudno rozpoznać płeć ptaka.

Głowę skowronka zdobi charakterystyczny, choć nieduży czubek z odstających od czaszki piórek.

Umaszczenie skowronka pełni funkcję maskującą. Ptak jest koloru ziemistego z dużą domieszką szarości, brązowym kreskowaniem i czarnym nakrapianiem. Brzuch skowronka jest jaśniejszy i jednolitego koloru, bez kreskowania, które jednak występuje jeszcze na piersi. Ptak ma jasnoszare brwi i obramowanie policzków. Lotki i skrajne sterówki mają białe końcówki, przez co skrzydła skowronka w locie wydają się mieć białe krawędzie, wyraźnie widoczne na tle nieba.

Skowronek pierzy się w sierpniu lub we wrześniu.

Skowronek: obszar występowania

Skowronek zwyczajny dzieli się na jedenaście podgatunków, zamieszkujących niemal całą Eurazję.

Skowronek spędza cały rok w większej części Europy Zachodniej i Południowej, w Afryce Północno-Zachodniej, Azji Mniejszej, na Kaukazie, na południowych wybrzeżach Morza Kaspijskiego i na japońskich wyspach Honsiu i Sikoku.

Większość populacji skowronka jednak migruje. Skowronki zimują w Grecji, Hiszpanii, na całym Bliskim Wschodzie, w Azji Centralnej i we Wschodnich Chinach. Z kolei na lato skowronki przenoszą się do Europy Wschodniej i Północnej, do azjatyckiej części Rosji aż po linię tundry, do Mongolii, Północnych Chin, Korei i Północnej Japonii.

Migracje wiosenne skowronków mają miejsce od lutego do maja, a jesienne od września do listopada.

Skowronki zostały też introdukowane w Południowo-Zachodniej Australii, na Nowej Zelandii, Hawajach i w Południowo-Wschodniej Kanadzie (okolicach miasta Vancouver).

W Polsce skowronki występują bardzo licznie wiosną i latem, a zimują w Europie Zachodniej, choć co roku spotyka się pojedyncze stada skowronków zimujących u nas bez migrowania.

Skowronek: biotop

Skowronek zamieszkuje przede wszystkim pola, łąki i pastwiska nizin, choć mniejsze populacje spotyka się też w niewysokich górach. To ptak pierwotnie stepowy. Lubi też wydmy, torfowiska i tundrę.

Skowronki wybierają do życia okolice niezbyt silnie zarośnięte. Zarośla traktują jako przydatne kryjówki, ale wolą żerować na otwartym terenie. Unikają siadania na większych wysokościach i w bardziej wyeksponowanych miejscach, np. na drzewach czy słupach telefonicznych.

Skowronek pod ochroną

Międzynarodowa Unia Ochrony Środowiska (IUCN) nie uznaje skowronka za gatunek zagrożony wyginięciem. Nadano mu symbol LC - „least concern”, oznaczający gatunek najmniejszej troski.

Skowronek zwyczajny to najliczniejszy polski ptak lęgowy (na podium z ziębą i wróblem). W 2012 r. badacze doliczyli się prawie 14 mln par lęgowych skowronków. Obecnie populacja skowronka w Polsce odrobinę spadła, ale jest stabilna. Do zmniejszania się populacji skowronka, zwłaszcza w Europie Zachodniej, mogą przyczyniać się stosowane w uprawach nawozy sztuczne i opryski, które szkodzą ptakom, a przede wszystkim owadom, które stanowią połowę jadłospisu skowronków.

W Polsce skowronek objęty jest ścisłą ochroną gatunkową, co oznacza, że bez zgody Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska nie można w żaden sposób ingerować w tryb życia tych ptaków.

Skowronek: tryb życia

Skowronek to ptak wiodący towarzyski tryb życia, z wyjątkiem okresu lęgowego, gdy staje się terytorialny. Gdy odchowa młode, zbija się w większe stada, liczące kilka setek osobników, by wspólnie przemieszczać się i w końcu migrować.

Skowronki żerują najchętniej na polach obsianych zbożami. Im większe pole, tym lepiej dla skowronka, który lubi niezbyt gęsto zarośniętą, otwartą przestrzeń. Skowronki to więc jedne z nielicznych ptaków, którym przemiany w rolnictwie, takie jak wprowadzenie monokultur upraw, często nie przeszkadzają, a wręcz sprzyjają. Zdarza się jednak, że wyspecjalizowana uprawa zbóż z przesunięciem zasiewu z wiosny na jesień, a zbiorów z jesieni na wczesne lato, prowadzi do spadku populacji skowronków. Dzieje się tak, ponieważ pola z dojrzewającą już wiosną pszenicą są zbyt gęsto zarośnięte i skowronki nie mogą wśród nich wygodnie żyć i szukać pożywienia.

Skowronek: zachowania społeczne

Skowronki wabią partnerów cienkim, melodyjnym trelem, przyjemnym dla ucha. Samce najchętniej śpiewają w locie, by przyciągnąć partnerki w czasie toków (rytuału godowego), lub by odgonić intruzów ze swojego terytorium, ale mogą też wydawać trele, gdy zostaną spłoszone.

Skowronki zasadniczo śpiewają cały czas, od wschodu do zachodu słońca, przez cały okres lęgowy od początku toków do końca gniazdowania. Potrafią śpiewać zarówno na wdechu jak i na wydechu, więc nie mają powodu, by przestawać. Skowronki milkną tylko nocą, w gęstej mgle i w okresie pierzenia się, żeby nie zwracać na siebie uwagi drapieżników w czasie, gdy liniejące pióra utrudniają im latanie.

Jak poluje skowronek?

Skowronek żeruje, patrolując swoje terytorium spokojnym krokiem lub biegiem i szukając smacznych kąsków na ziemi i tuż pod nią, a także na liściach i łodygach roślin. Zdobycz łapie i wyciąga dzióbkiem, z rzadka pomagając sobie pazurkami.

Co je skowronek?

Skowronek najchętniej żywi się owadami, pająkami, wszelkiego rodzaju gąsienicami, stonogami, dżdżownicami i innymi stworzeniami, które uda mu się wyszarpać z ziemi. Z roślin zjada przede wszystkim nasiona traw i zbóż (przepada za pszenicą). Nasiona połyka w całości z łupiną.

Jak rozmnaża się skowronek?

Skowronki przywabiają partnerki, imponując im układem wokalno-tanecznym. Wzbijają się wysoko nad ziemię (nawet na ok. 200 m) i zawisają w powietrzu, śpiewając od 2 do 20 minut, a potem opadają zamaszystą spiralą, by wylądować gładko na ziemi. Kto ładniej śpiewa, wyżej fruwa, kręci okazalsze fikołki i dłużej śpiewa, wisząc w powietrzu, ten zdobywa serca skowronkowych panien.

Skowronki tworzą monogamiczne pary, które wspólnie odchowują pisklęta. Jest co robić – skowronki lęgną się nawet cztery razy w sezonie.

Skowronek: gniazdo

Samica skowronka wije gniazdo z traw i gałązek w niewielkim dołku w ziemi, dobrze ukrytym wśród roślinności. Skowronki są sprytne: nie lądują w bezpośrednim sąsiedztwie swego gniazda, lecz kawałek dalej, i resztę drogi podbiegają na nóżkach. W ten sposób zmniejszają ryzyko zdradzenia lokalizacji gniazda drapieżnikom.

Skowronek: pisklęta

W jednym lęgu samica skowronka znosi od trzech do pięciu jaj, szarych z brązowymi plamkami, które następnie wysiaduje przez dwa tygodnie. W tym czasie samiec patroluje okolicę, nieustannie śpiewając, by odpędzić intruzów.

Gdy wyklują się pisklęta, przez pierwsze dwa tygodnie życia karmione są przez oboje rodziców. Potem zaczynają powoli opuszczać gniazdo, ale zdolne do lotu są dopiero po trzech tygodniach od wyklucia.

Skowronek osiąga dojrzałość płciową po ukończeniu roku życia.

Zdrowy skowronek

Skowronek lęgnie się nawet trzy razy w sezonie, bo jego naziemne gniazda często plądrowane są przez ptaki drapieżne i naziemnych łowców, jak tchórze czy kuny.

Na wolności skowronek żyje przeciętnie trzy lata, choć odnotowano osobniki, które przeżyły dekadę.

Podobne artykuły

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Inne zwierzęta

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Czytaj więcej >
Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Inne zwierzęta

Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Czytaj więcej >
Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Inne zwierzęta

Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Czytaj więcej >
Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >