Swiatzwierzat.pl
Sarna: ulubione zwierzę myśliwych

Pixabay.com

Sarna: ulubione zwierzę myśliwych

31 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Sarna to chyba najpopularniejsze zwierzę łowne. Nie jest objęta ochroną, bo wszędzie jej pod dostatkiem. Sarna prowadzi dość towarzyski tryb życia i bardzo wydajnie się rozmnaża. Gdzie w Polsce sarna występuje najliczniej? Co je i jak żyje sarna?

Sarna: relacje z ludźmi

Sarna europejska (łac. capreolus capreolus) należy do rodziny jeleniowatych.

Sarna to jedno z najpopularniejszych zwierząt łownych – nieprzerwanie od stuleci. Sarnina uchodziła zawsze za szlachetne i smaczne mięso. Sarnia skóra służyła do wyrobu luksusowych ubrań, a dziś używa się jej w produkcji zamszu. Poza tym sarny bardzo szybko się rozmnażają i bez kontroli populacji mogą stać się prawdziwą zmorą rolników i leśników. W samym 1998 r. w Zachodniej Europie odstrzelono ok. 2,5 mln saren, co roku zabija się ich setki tysięcy, a mimo to ich populacja stale powoli wzrasta.

Myśliwi przez wieki czajenia się na sarny z łukami, psami lub flintami, wykształcili bogaty słownik dotyczący technik polowania i opisu budowy tych zwierząt. Tu nadmienić wystarczy że samiec sarny nazywany jest kozłem, rogaczem lub sarniakiem. Samica to koza, a młode – koźlęta.

Współcześnie wyróżnia się dwa gatunki sarny – europejską i syberyjską, które na terenie Europy Środkowej, w tym Polski, krzyżują się, tworząc znacznie większe od zwykłych zwierząt hybrydy. Samce hybryd są najczęściej niepłodne, ale samice mogą się rozmnażać.

Bambi, bohater książki dla dzieci Felixa Saltena z 1923 r., jest właśnie koźlęciem sarny. W filmie Disneya z 1942 r. zmieniono jednak jego przynależność gatunkową – Bambi stał się mulakiem białoogonowym i właśnie w tej formie zdobył międzynarodową sławę. Tym samym odebrano sarniemu rodowi jego najbardziej rozpoznawalnego w kulturze przedstawiciela.

Jak wygląda sarna?

Samiec sarny osiąga ok. 140 cm długości, a w kłębie wysoki jest na ok. 90 cm. Waży do 35 kg. Kozy są nieco mniejsze od kozłów.

Sarna słynie ze swojej szczupłej, szlachetnej sylwetki, smukłych nóg z małymi racicami i krótkiego ogonka. Jej sierść jest rdzawobrunatna latem, a siwobrązowa lub żółtawa zimą, zawsze z plamami bieli na pośladkach. Zdarzają się też sarny całkiem białe lub pokryte białymi plamkami, a na terenach Niemiec obserwuje się często osobniki czarne.

Sarna: czym są parostki?

Samiec sarny posiada poroże, zwane parostkami, złożone z umieszczonych symetrycznie tyk, każdej z trzema odnogami. Kozioł o takim porożu nazywany jest szóstakiem – od łącznej ilości odnóg na tykach. Z rzadka niektóre sarny wykształcają po cztery lub nawet pięć odnóg na tykach. Parostki kozła sarny nie są jednak nigdy zbyt okazałe. Mogą dorosnąć do 30 cm długości. U starych zwierząt następuje regres rozwoju poroża – tyki stopniowo tracą odnogi, aż u najstarszych zwierząt zostają zupełnie gołe.

Na przełomie listopada i października samiec sarny zrzuca poroże, które odrasta przez kolejne trzy miesiące, tak że na sezon godowy jest już w pełni rozwinięte. Parostki sarny pokryte są początkowo cienką i bogato unaczynioną skórą, tzw. scypułem, który z czasem obumiera, a wtedy kozioł ściera go o pnie drzew. Ścieranie scypułu następuje najczęściej na przełomie kwietnia i maja.

Sarna: obszar występowania

Sarna europejska występuje na terenie całej Europy z wyjątkiem Islandii, Irlandii i wysp Morza Śródziemnego, a także terenów Rosji. Można ją spotkać również w Azji Mniejszej, aż po Kaukaz. Drugi gatunek, sarna syberyjska, występuje w szerokim pasie Środkowej Azji, aż po Sachalin.

Najliczniej sarna europejska występuje w Europie Środkowej, w tym w Polsce. W naszym kraju spotkać też można – na wschodzie – sarnę syberyjską, która często krzyżuje się z europejską.

Sarna: biotop

Sarna zamieszkuje rzadkie lasy i zarośla na terenach równinnych i górzystych. Wiele zwierząt nauczyło się też żyć w pobliżu ludzi – na polach, łąkach, czasem nawet w ogrodach.

Sarna pod ochroną

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) nie uznaje sarny europejskiej za gatunek zagrożony wyginięciem. Nadano jej symbol LC - „least concern”, oznaczający gatunek najmniejszej troski. Sarny potrafią szybko i efektywnie się rozmnażać. W sprzyjających warunkach populacja saren może urosnąć nawet dwukrotnie w ciągu jednego sezonu.

W Polsce żyje ponad 800 tys. saren; sarna jest u nas gatunkiem pospolitym. Najwięcej saren zamieszkuje województwa Zachodniopomorskie i Dolnośląskie – nawet ponad 50 osobników na 1000 ha lasów i pól.

Sarna jest w Polsce zwierzęciem łownym. Sezon polowań na samce sarny trwa od 11 maja do 30 września, a na samice i młode – od 1 października do 15 stycznia.

Sarna: tryb życia

Sarny europejskie są aktywne przede wszystkim za dnia, ale jeśli zmuszą je do tego warunki – lepsza dostępność pożywienia, mniej drapieżników – mogą żerować też i w nocy.

Sarna: zachowania społeczne

Sarny żyją w większych stadach (tzw. rudlach) lub mniejszych grupach. Rudle tworzą jesienią i zimą. Wtedy wspólnie żerują i odpoczywają, ostrzegają się też przed drapieżnikami. U saren obowiązuje matriarchat - na czele rudla stoi najstarsza koza.

Wiosną i latem rudle rozpadają się na mniejsze grupy rodzinno-towarzyskie. Każda znajduje sobie teren, na którym żeruje. Samce saren zazdrośnie strzegą swojego terenu przed innymi samcami, ale tolerują obecność samic.

Sarny ostrzegają się przed niebezpieczeństwem za pomocą wokalizacji – wydają dźwięki podobne trochę do szczekania – a także sygnałów wizualnych: wykorzystują swoje białe zadki niczym alarmowe chorągiewki.

Co je sarna?

Sarna jest roślinożerna. Raczy się przede wszystkim trawą i ziołami, owocami leśnymi, grzybami i liśćmi.

Jak rozmnaża się sarna? Dwie ruje

Sarny przechodzą ruję letnią na przełomie lipca i sierpnia. Jeśli wtedy nie zostaną zapłodnione, mogą też przechodzić ruję zimową w listopadzie i grudniu. Ciąża po rui letniej trwa ok. 10 miesięcy, a po zimowej – tylko nieco ponad 4 miesiące. Różnica czasu trwania ciąży wynika stąd, że po rui letniej koza przechodzi tzw. ciążę przedłużoną, kiedy to rozwój zarodka zostaje zahamowany na około 5 miesięcy. Właściwa ciąża u sarny trwa więc ok. 4-5 miesięcy, niezależnie od pory roku, w której doszło do zapłodnienia.

W czasie rui samica sarny nawołuje samca wysokim świstem. Samce toczą walki o samice, a potem ścigają swoje wybranki i kryją. Sarny nie są monogamistami – jeden samiec zapładnia w sezonie wiele samic.

Jak rozmnaża się sarna? Poród i młode

Poród następuje najczęściej na przełomie maja i czerwca. W jednym miocie na świat przychodzi od jednego do trzech koźląt.

Sarna ukrywa swoje młode przed drapieżnikami i podchodzi do nich tylko na czas karmienia mlekiem. Nie wolno dotykać ani przenosić koźląt znalezionych przypadkiem w lesie. Matka wcale ich nie porzuciła, a jedynie czeka na dogodny moment, by je nakarmić. Koźlęta nie mają zapachu – to jeden z ich mechanizmów obronnych, który utrudnia drapieżnikom dopadnięcie małych saren. Dotknięte przez człowieka koźlęta zaczynają jednak pachnieć jak człowiek, co może zwrócić uwagę drapieżników. Człowieka może by się przestraszyły, ale młoda sarna to dla nich łakomy kąsek.

W drugim tygodniu życia koźlęta potrafią już przyjmować pokarm roślinny i wtedy też dołączają do stada, zacieśniając relację z innymi sarnami. Jeszcze przez miesiąc mają na bokach charakterystyczne trzy rzędy białych znaczeń, które potem zanikają.

Mniej więcej po roku koźlęta stają się samodzielne i przestają trzymać się matki. Młode sarny osiągają dojrzałość płciową w wieku ok. 2 lat.

Zdrowa sarna

Naturalnymi wrogami sarny są wszelkie lądowe drapieżniki, przede wszystkim wilki, rysie, niedźwiedzie, czasem psy. Na zagryzienie narażone są zwłaszcza młode koźlęta, które nie potrafią jeszcze sprawnie i szybko biegać.

Na wolności sarna przeżywa od 5 do nawet 12 lat, a w niewoli i 20 lat.

Podobne artykuły

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >
Zdjęcie podglądowe  - kurczątko

Inne zwierzęta

Potężny pożar na fermie drobiu. Ogień pochłonął kurnik, zginęło tysiące piskląt

Czytaj więcej >
Świat zwierząt

Inne zwierzęta

Sensacyjne odkrycie na "wyspie marzeń". Słodkie króliczki odnalazły skarb sprzed 9000 lat

Czytaj więcej >
Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Inne zwierzęta

Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Czytaj więcej >