Swiatzwierzat.pl
Ptasznik: pupil dla odważnych

Pixabay.com

Ptasznik: pupil dla odważnych

1 Kwietnia 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Ptasznik to gigantyczny włochaty pająk, ale niektórzy widzą w nim idealnego domowego pupila. Ptasznik nie je ptaków ani nie przędzie sieci. Czy ptasznik, nie daj Boże, występuje w Polsce? Dowiedz się, jaki jest i jak żyje ptasznik!

Ptasznik: relacje z ludźmi

Ptaszniki to infrarząd pająków, złożony z 15 rodzin, 300 rodzajów i ponad 2600 gatunków. Wyewoluowały ponad 300 mln lat temu. Najbardziej typowa i rozpoznawalna rodzina ptaszników to ptasznikowate, zwane tarantulami, a wśród nich dużą popularnością jako zwierzak domowy cieszy się gatunek o nazwie ptasznik olbrzymi.

Ptaszniki miewały różne opinie i zastosowania na obszarach swego występowania. W Ameryce Południowej były czczone jako awatary bogów przez liczne plemiona zamieszkujące pustynne płaskowyże u stóp Andów. Niektóre z geoglifów na słynnym płaskowyżu Nazca przedstawiają prawdopodobnie właśnie ptaszniki.

Z kolei w Azji Południowo-Wschodniej tarantule uchodzą za przysmak – mięso pająków to łatwo przyswajalne białko. Po opieczeniu nad otwartym ogniem celem pozbycia się parzących włosków, ptasznik bywa nabijany na gałązkę jak szaszłyk i serwowany z licznymi sosami i posypkami. Indianie amazońscy przygotowują ptaszniki nad ogniem, trzymając je za odnóża i opiekając, a potem jedzą mięsisty odwłok niczym kulkę kosmatych lodów.

W kulturze Zachodu pająki przedstawiane są najczęściej jako groźne (jadowite) lub co najmniej odrażające. Im większy pająk ,tym gorzej. Tarantule stały się antybohaterami wielu utworów literackich i filmów. Przykładowo, w obrazie „Tarantula!” z 1955 r. zmutowane przez atomową radiację gigantyczne ptaszniki atakują amerykańskie miasta.

Tymczasem ptasznik jest wystarczająco przerażający sam z siebie, bez żadnych fantastycznych udziwnień.

Jak wygląda ptasznik?

Ptaszniki to pająki, ale nie malutkie i kryjące się po kątach, tylko wielkie i włochate jak łapa zawodnika MMA.

Różne gatunki ptaszników osiągają różne rozmiary. Największe mają odwłoki długie na 10 cm i rozstaw odnóży rzędu 30 cm. Ważą od 80 do nawet 170 g. Samice są większe od samców.

Ptaszniki mają cztery pary oczu i tyleż odnóży, prosomę (część przednią) i opistosomę (odwłok), połączone pedicelem. Ptaszniki mają też duże jadowe kły w szczękoczułkach, nogogłaszczki do rozdrabniania pokarmu i pazury na odnóżach. Dzięki pazurom i zgrupowanym przy nim kolcom (tzw. scopulae), ptaszniki potrafią się świetnie wspinać, nawet po szkle.

Ciało ptaszników pokrywają włoski ochronne (tzw. szczecinka, a nie prawdziwe włosy), tym dłuższe, im większy jest pająk, przez co największe ptaszniki wyglądają jak puchate misie z koszmaru szatana. Włoski na opistosomie (odwłoku) ptasznika parzą (drażnią skórę, a zwłaszcza oczy), a wokół pazurów tworzą charakterystyczne kępki. Włoski ptasznika najczęściej mają różne odcienie brązu i czerni.

Ptasznik: obszar występowania

Ptasznikowate czyhają niemal wszędzie – wolna jest od nich tylko Antarktyda. Największa różnorodność i liczebność osiągnęły w strefie klimatu tropikalnego (Afryka, Ameryka Południowa, Południowo-Wschodnia Azja i Australazja). Występują także w Ameryce Północnej (południowa połowa terytorium USA), a także – o zgrozo – w Europie, w Hiszpanii i na Sycylii. Słowo „tarantula” pochodzi od nazwy włoskiego miasta Taranto.

Ptaszniki na szczęście nie występują w Polsce, choć od paru lat spotkać u nas można pojedyncze egzemplarze tarantuli ukraińskiej.

Ptasznik: biotop

Ptaszniki występują na terenach półpustynnych i górzystych. Kryją się pod ziemią i we wszelkiego rodzaju szczelinach – dziuplach drzewnych czy skalnych uskokach.

Ptasznik pod ochroną

Status prawny ptasznika zależy od gatunku. Międzynarodowa konwencja CITES (tzw. konwencja waszyngtońska), regulująca sprawy handlu dzikimi zwierzętami, wymienia kilka gatunków ptaszników, które nie są jeszcze zagrożone, ale w przyszłości mogą wyginąć. Odpowiadałoby to kategorii NT w systemie IUCN.

Ptasznik olbrzymi – popularny wśród terrarystów – nie jest objęty konwencją CITES.

Ptasznik: tryb życia

Ptasznik zasadniczo nie przędzie nici do polowania, ale używa jej do wzmocnienia i wyściełania zimnego gniazda lub nadrzewnego schronienia, a także – w czasie kopulacji – do stworzenia zbiorniczka na spermę.

Jak poluje ptasznik?

Ptasznik nie przędzie sieci, lecz czai się na ofiary w kryjówce – podziemnej norce, skalnej rozpadlinie czy nawet drzewnej dziupli. Jego głównym zmysłem jest dotyk – dzięki włoskom pokrywającym ciało, ptasznik wyczuwa drgania podłoża i wie, kiedy zbliża się ofiara. Prawdopodobnie jest w stanie wyłapać także delikatne drgania powietrza, wywoływane przez dźwięki. Ptasznik nie widzi zbyt dobrze, ale rejestruje wzrokowo ruch oraz różnice w natężeniu światła.

Ptasznik atakuje ofiarę, przygważdżając ją odnóżami i gryząc kłami. Jest jadowity, ale jego jad w większości przypadków nie jest groźny dla człowieka, choć wywołuje ból i nudności. Jad ptasznika może jednak zabić psa. Niektóre rodzaje ptaszników z Azji i Afryki są tak jadowite, że mogą wywołać u człowieka problemy z oddychaniem, drgawki, wymioty i omdlenia, trwające nawet kilka tygodni.

Sparaliżowana ofiara jest zabijana przez ptasznika, a potem pokrywana sokami trawiennymi. Ptasznik czeka, aż tkanki ofiary rozpuszczą się, a następnie wypija je. Czego nie zje, ptasznik ugniata w niewielkie kulki i wyrzuca – w terrarium często w jednym wybranym kącie.

Na co poluje ptasznik?

Ptaszniki to drapieżniki, a swe ofiary wybierają w zależności od gatunku i rozmiaru. Ptasznik olbrzymi – jak wskazuje nazwa – faktycznie potrafi upolować i zjeść ptaka czy gryzonia. Większość ptaszników jednak żywi się głównie bezkręgowcami – mięczakami i skorupiakami. Zabijają też owady, inne pająki, małe gryzonie i węże.

Jak broni się ptasznik?

Gdy tarantula się wystraszy, przybiera specjalną ostrzegawczą pozę, unosząc przód ciała i przednie odnóża, obnażając kły i wydając syczący dźwięk za pomocą strydulacji (pocierania kończyn). Kiedy domowy pająk tak robi, to nie znaczy, że chce się przytulić – należy wtedy dać mu spokój, by uniknąć jadowitego ugryzienia. Czasem pająk obsypuje też przeciwnika parzącymi włoskami ze swego odwłoka – zbiera je odnóżami i ciska we wroga parzącą chmurę włosków.

Jak rozmnaża się ptasznik?

Ptasznik rozmnaża się nietypowo. Samiec uplata z sieci nieduże trzymadełko, do którego wpuszcza nasienie. Następnie macza w nasieniu swoje nogogłaszczki, a potem wtyka je do narządów rodnych samicy, w ten sposób zapładniając ją. Potem ucieka – samica może, ale nie musi go zjeść.

Samica ptasznika składa od 50 do nawet 2 tys. jajeczek do specjalnego worka z przędzy, którego pilnuje przez ok. 2 miesiące. Po wykluciu się młodych samica odchodzi, a małe ptaszniki zjadają otaczający je przędny worek. Potem rozchodzą się każdy w swoją stronę.

W zależności od gatunku, ptasznik dojrzewa w rok lub nawet w pięć lat. Po ostatniej wylince samce większości gatunków przestają jeść. Czeka je już tylko kopulacja i śmierć, często w paszczy samicy. Samice ptasznika jednak mogą linieć wiele razy w miarę potrzeby, już po osiągnięciu dojrzałości (np. by odbudować utracone kończyny czy parzące włoski).

Zdrowy ptasznik

W naturalnym środowisku ptaszniki padają ofiarą skorpionów, wielkich stonóg, a przede wszystkim owadów z rodziny nastecznikowatych, które paraliżują pająki, składają w nich jaja i zakopują w norkach, tak by ich larwy mogły żywić się ciałem ptasznika. Na ptaszniki polują też ssaki, np. oposy i ratle.

Zasadniczo jednak złego licho nie bierze, dlatego ptaszniki to długowieczne pająki – w niewoli samice dożywają nawet 40 lat.

Czy ptasznik nadaje się na zwierzątko domowe?

Ptasznik olbrzymi to coraz popularniejsze egzotyczne zwierzątko domowe z uwagi na swój rozmiar, kolor, upodobanie do czatowania na otwartej przestrzeni zamiast krycia się po kątach, i niską cenę młodych osobników. Nie obejmuje go konwencja CITES, regulująca handel zwierzętami.

Główną wadą trzymania w domu ptasznika olbrzymiego jest ptasznik olbrzymi w domu.

Ptaszniki mają zwyczaj gryźć i sypać parzącymi włoskami, które mogą poważnie uszkodzić ludzkie oczy. W dodatku przez swą dużą masę ptaszniki są stosunkowo łatwe do uszkodzenia – gdy spadną z wysokości ledwie kilkunastu centymetrów, ich powłoki brzuszne mogą się rozerwać.

Podobne artykuły

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >
Zdjęcie podglądowe  - kurczątko

Inne zwierzęta

Potężny pożar na fermie drobiu. Ogień pochłonął kurnik, zginęło tysiące piskląt

Czytaj więcej >
Świat zwierząt

Inne zwierzęta

Sensacyjne odkrycie na "wyspie marzeń". Słodkie króliczki odnalazły skarb sprzed 9000 lat

Czytaj więcej >
Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Inne zwierzęta

Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Czytaj więcej >