Owczarek podhalański: obrońca polskich górali
Źródło: Pixabay.com

Owczarek podhalański: obrońca polskich górali

1 Grudnia 2020

Owczarek podhalański jest mądry, samodzielny, ale też przywiązany do swego pana. Dzielnie stoi na straży ludzi, ich domów i stad, sprawdza się też jako zrównoważony pies odmowy, o ile przejdzie staranne szkolenie. Czy owczarek podhalański to pies dla Ciebie? Dowiedz się, jaki jest i czego potrzebuje owczarek podhalański.

Owczarek podhalański – historia rasy

Owczarek podhalański to jedna z pięciu polskich ras psów, zarejestrowanych przez Międzynarodową Federację Kynologiczną (FCI). Nie jest jednak uznawana przez American Kennel Club.


Wzmianki o białych psach, pracujących u boku podhalański pasterzy, pojawiają się w źródłach pisanych z XVII w. Nie były to typowe psy pasterskie – nie pilnowały owiec przed ucieczką czy wejściem w szkodę, lecz raczej chroniły je przed atakami drapieżników i próbami kradzieży. Biała sierść ułatwiała odróżnienie psa np. od lisa, wilka czy niedźwiedzia. Ponadto owczarki podhalańskie wykorzystywano też w roli stróżów do pilnowania szałasów pasterskich, domów i zagród, a także jako psy tropiące do szukania zaginionych owiec.

Nie ma jasności na temat tego, jak historycznie ukształtowała się rasa owczarka podhalańskiego w swej obecnej postaci. Wiadomo na pewno, że jest to rasa bardzo stara. Planową hodowlą zainteresowano się w latach 20. XX w. - owczarki podhalańskie uznano wtedy za rasę polską, a więc szczególnie ważną i niemal symboliczną dla odradzającego się polskiego państwa. Psy miały służyć w jednostkach ochrony pogranicza.

Niemiecki kynolog W. Wieland napisał w 1938 r., że białe owczarki z terenów Karpat i Tatr są najpewniej spokrewnione z węgierskim kuwaszem i dość swobodnie krzyżowane między hodowlami polskimi i słowackimi. Naturalne występowanie rasy ograniczało się wtedy do Tatr, zarówno polskich jak i słowackich, a szczególnie duże i silne psy pochodziły z rejonu słowackich Liptów. W 1937 r. prof. Maurycy Cyryl Trybulski opracował projekt wzorca rasy owczarków podhalańskich, który odróżniał je od psów z Liptów (liptoków – dziś to rasa słowacki czuwacz).


Owczarek podhalański przetrwał II wojnę światową bez poważnych strat. Kierowaniem rozwoju rasy zajął się Związek Kynologiczny w Polsce, a sylwetka owczarka podhalańskiego trafiła nawet do logo tej organizacji. Obowiązujący obecnie wzorzec rasy został zmodyfikowany po raz ostatni w 1988 r.

Owczarek podhalański to rzadka rasa. Obecnie na świecie zarejestrowanych jest ok. 15,5 tys. psów, z czego większość w Polsce, ale liczebność rasy zwiększa się powoli w USA i Kanadzie oraz w niektórych państwa europejskich.


Jak wygląda owczarek podhalański?


Owczarek podhalański to duży molos w typie górskim. Osiąga 70 cm wysokości w kłębie i masę 50 kg.


Owczarek podhalański ma masywne ciało o głębokiej piersi, prostym grzbiecie i lekko opadającym zadzie. Kończyny są silne i proste, z dużymi, owalnymi łapami i kępkami włosów między palcami. Ogon jest obficie owłosiony, noszony nisko, ale w ruchu zawinięty nad grzbietem. Głowa jest proporcjonalna z niezbyt długą, dość szeroką kufą o suchych, ciemnych wargach i zgryzem nożycowym lub cęgowym. Stop jest wyraźny, ale bez gwałtownego załamania, trufla nosowa czarna. Oczy lekko skośne, okrągłe, z czarnymi brzegami, w kolorze piwnym. Uszy są spore, trójkątne, opadające i obficie owłosione.


Sierść owczarka podhalańskiego jest obfita, falista i ma gęsty podszerstek. Włos okrywowy na szyi tworzy rozłożystą kryzę, a na udach portki. Na głowie, kufie i łapach jest nieco krótszy, delikatny w dotyku. Sierść owczarka podhalańskiego pokryta jest naturalnym woskiem – lanoliną – który chroni psa przed zimnem i wilgocią, a do tego nadaje sierści właściwości samoczyszczące, co ułatwia jej pielęgnację.


Umaszczenie owczarka podhalańskiego powinno być jednolicie białe z czarnymi obwódkami oczu, faflami i truflą nosową.


Jaki charakter ma owczarek podhalański?

Owczarki podhalańskie chroniły stada przed atakami drapieżników, a także szałasy pasterzy i domy górali przed intruzami. Te wielorakie funkcje zdeterminowały cechy charakteru współczesnych owczarków podhalańskich. Są to psy zasadniczo spokojne, inteligentne, zdolne do samodzielnej pracy, przyjaźnie nastawione do znanych sobie ludzi i zwierząt, ale też czujne i odważne, by w razie konieczności przystąpić do obrony swego pana (i jego owiec). Mają silny instynkt terytorialny, a o zbliżaniu się obcych zawsze informują głośnym szczekaniem. Co ciekawe, u owczarków podhalańskich to suki są głośniejsze, ruchliwsze i łatwiej się pobudzają.


Owczarek podhalański czuje się opiekunem i obrońcą mieszkańców swego terytorium – także domowych zwierzaków, do których został przyzwyczajony – i bywa szczególnie opiekuńczy wobec dzieci. Dzieci należy zawsze nauczyć, jak należy obchodzić się z psem, oraz nadzorować zabawy młodszych pociech z owczarkiem, bo pies może je niechcący przewrócić.


Wysoka inteligencja owczarka podhalańskiego sprawia, że pies szybko się uczy i świetnie nadaje do zadań pastersko-stróżujących. Ułożenie i trening psa nie należy jednak do łatwych, bo owczarek podhalański ma swój charakter i własne zdanie i bywa uparty. Pełną dojrzałość psychiczną pies osiąga dopiero w drugim roku życia i najczęściej nie zaczyna się wcześniej jego szkolenia do pracy. Początkowe wychowanie należy jednak zacząć możliwie wcześnie, nim szczeniak utrwali sobie złe nawyki. Piesek powinien od razu po przybyciu do nowego domu zacząć zaznajamiać się z panującymi w nim zasadami i poznać swoje miejsce w hierarchii. Musi też intensywnie się socjalizować z ludźmi i zwierzętami, także obcymi. Im więcej sytuacji pozna na tym wczesnym etapie życia, tym lepiej będzie sobie z nimi radził jako dorosły pies.


Szkolenie owczarka podhalańskiego musi objąć nauczenie go reagowania na swoje imię i podstawowe komendy. Pies powinien też przyzwyczaić się do czesania, kąpania, mycia zębów i czyszczenia uszu, a także – zwłaszcza, jeśli żyje w mieście – do chodzenia na smyczy i w kagańcu.


Po zakończeniu podstawowego treningu można uczyć owczarka podhalańskiego nowych komend, oddać go profesjonalnemu trenerowi na szkolenie obronne lub zacząć trenować z nim psie sporty. Owczarki podhalańskie rzadko biorą udział w zawodach – jako rasa pierwotna są dość uparte i nigdy w pełni posłuszne swemu panu. Jednak nawet jeśli nie planujesz wystawiać psa do zawodów, trening sportowy to dla niego dobra zabawa i okazja do zacieśniania więzów ze swym panem.

Pamiętaj, że szczenięta dużych ras dość długo rosną. Dlatego nie należy ich przemęczać, dopóki nie ukształtuje się w pełni ich układ kostno-mięśniowy. Nie zaczynaj forsownych treningów ze szczeniakiem, a kiedy zapomni się w zabawie i szaleje bez umiaru, przerwij harce i daj mu odpocząć.

Co je owczarek podhalański?


Owczarek podhalański powinien dostawać wysokiej jakości karmę dla dużych psów. Najlepiej wybrać pokarm od znanej i sprawdzonej firmy, która nie pakuje do swojej karmy konserwantów, barwników czy zbożowych spulchniaczy. Oszczędzanie na psiej karmie nie ma sensu, bo złe żywienie prowadzi do chorób, a te do wysokich opłat za wizyty u weterynarza, lekarstwa i zabiegi.


Szczenięta owczarka podhalańskiego muszą dostawać specjalną karmę dla rosnących psów dużych ras, która dostarczy im wszystkich niezbędnych składników odżywczych w okresie szybkiego wzrostu ciała.


Możesz też karmić psa samodzielnie przygotowanymi posiłkami, pamiętaj jednak, że trzeba mu wtedy suplementować niektóre witaminy i minerały, jak wapń, cynk i nienasycone kwasy tłuszczowe, a także substancje chroniące stawy dużych czworonogów, jak np. chondroityna. Podawaj owczarkowi podhalańskiemu surową wołowinę i cielęcinę, ale unikaj wieprzowiny, bo może zawierać pasożyty, które przejdą na psa. Posiłki uzupełniaj często o ryby i oleje rybne. Dietę możesz wzbogacić owczarkowi o surowe jajka (dobre dla sierści), gotowany ryż, otręby i - sporadycznie - owoce, o ile pies je lubi.

Owczarek podhalański powinien dostawać dwa posiłki dziennie, każdy podzielony na mniejsze porcje, by nie wystąpił skręt żołądka. Porcje powinny być dostosowane do płci, wieku, masy, trybu życia i stanu zdrowia owczarka. W doborze odpowiedniej diety i porcjowania pomoże Ci weterynarz lub zwierzęcy dietetyk.


Zdrowy owczarek podhalański

Owczarek podhalański może cierpieć na typowe dolegliwości dużych psów. Jest więc narażony na dysplazję stawów biodrowych i łokciowych. Mogą go dotknąć choroby oczu, jak katarakty, zanik siatkówki, wywinięcie lub podwinięcie powieki. Czasem zapada na alergie pokarmowe i zapalenie ucha. Groźną przypadłością jest skręt żołądka, który bez szybkiej interwencji chirurgicznej może zabić psa. By zapobiec wystąpieniu skrętu, należy pilnować, by owczarek podhalański odpoczywał przez godzinę przed i po jedzeniu. Trzeba też dzielić mu posiłki na mniejsze porcje, by nie jadł zbyt szybko i łapczywie.


Pies powinien przynajmniej raz w roku odwiedzić weterynarza na obowiązkowe szczepienia i ogólny przegląd stanu zdrowia. Takie badanie powinno objąć pobranie krwi, osłuch serca i płuc, sprawdzenie stanu oczu, uszu, zębów i pazurów. Wizyta u weterynarza pozwala wcześnie wykryć psie choroby i dolegliwości, a wczesna diagnoza zawsze pomaga w skutecznym leczeniu czworonoga.


Zadbany owczarek podhalański żyje ok. 12 lat.


Czysty owczarek podhalański

Sierść owczarka podhalańskiego pokrywa naturalny wosk, nadając jej właściwości samoczyszczące i chroniąc psa przed zimnem i wilgocią – dawniej z sierści owczarków podhalańskich chętnie szyto np. swetry i skarpety. Pies rzadko więc wymaga kąpieli, najczęściej wystarczy po spacerze otrzepać go z liści czy rzepów. Sierść owczarka podhalańskiego należy jednak regularnie czesać – w okresie linienia na wiosnę i jesień nawet codziennie – za pomocą grzebienia i twardej szczotki. Przy czesaniu trzeba zwrócić uwagę na uszy i łapy owczarka, bo sierść w tych miejscach ma tendencję do filcowania się i kołtunienia. Nie od rzeczy będzie spryskać włos okrywowy specjalną emulsją antystatyczną, co ułatwi czesanie.

Jeśli kąpiel jest konieczna, należy użyć szamponu dla długowłosych psów białej maści, który nie drażni skóry, nie rozmiękcza i nie brudzi włosa okrywowego. Po kąpieli należy wysuszyć psa suszarką, jednocześnie rozczesując, tak by nadać jej pożądane ułożenie.


Poza czesaniem i kąpaniem, należy regularnie czyścić psu uszy wacikiem nasączonym w solach fizjologicznych lub preparacie samoczyszczącym dla zwierząt. To ważne w przypadku owczarka podhalańskiego, ponieważ jego kanały słuchowe są słabo wentylowane, a więc szczególnie narażone na infekcje bakteryjne i grzybiczne. W miarę potrzeby w ten sam sposób czyści się też truflę nosa i kąciki oczu psa. Owczarek podhalański musi też mieć myte zęby i od czasu do czasu dostawać smakołyki dentystyczne, które pomagają ścierać kamień nazębny. Jeśli pies nie ściera wystarczająco pazurów, trzeba mu je skrócić cążkami lub zaprowadzić go na obcięcie pazurów do weterynarza albo groomera.


Szczęśliwy owczarek podhalański

Owczarek podhalański nie nadaje się do życia w mieszkaniu, potrzebuje co najmniej domu z ogródkiem, jeszcze lepiej z dużym podwórkiem, a wielu hodowców i właścicieli tych psów wskazuje, że w ogóle miasto nie jest odpowiednim środowiskiem dla tego psa. Nie jest natomiast prawdą, że owczarki źle czują się na nizinach. Psy nie znają się na mapie i jest im wszystko jedno, czy mają bliżej do morza czy do gór, pod warunkiem, że mają do dyspozycji dużo miejsca.

Owczarek podhalański najlepiej czuje się na swobodzie i otwartej przestrzeni. Potrzebuje ruchu, ale nie przesadnie wiele – regularne spacery, urozmaicone odrobiną zabawy, powinny wystarczyć. Chętnie bryka po łące, polu i lesie, lubi też kopać, co może sprawić problem właścicielom ogródków. Umie też jednak długo przesiadywać spokojnie w jednym miejscu, co przydawało mu się w czasie pracy stróża, gdy nadzorował powierzone sobie stada. Pies chętnie spędzi więc popołudnie leniwie, wylegując się w ulubionym miejscu (często w rabacie z kwiatami) i nie narzucając rodzinie. Należy to brać pod uwagę, planując jego dietę – nadmiar kalorii przy zamiłowaniu do wylegiwania się na kanapie może doprowadzić psa do nadwagi.

Owczarek podhalański powinien mieć odpowiednio duże i wygodne legowisko, bo od leżenia na gołej ziemi mogą mu się porobić modzele i nagnioty na łapach. Latem dobrze jest zapewnić mu zacienione miejsce do odpoczynku, dostatek świeżej wody i spacery tylko rano i wieczorem – pies nie najlepiej znosi upały.


Jeśli owczarek podhalański spaceruje po mieście, należy wziąć go na solidną smycz, przytwierdzoną do szerokiej obroży, i założyć mu kaganiec fizjologiczny, który nie utrudnia ziajania. Owczarek podhalański rzadko sam zaczyna kłótnie z innymi psami, jednak potrafi zdecydowane odpowiadać na zaczepki, dlatego smycz i kaganiec są konieczne. Psa nie powinny wyprowadzać dzieci, bo duże zwierzę może się im wyrwać.


Owczarek podhalański dość dobrze znosi kilka godzin osamotnienia i rzadko wykształca lęk separacyjny. Żaden pies nie powinien jednak być pozostawiany sam na zbyt długo. Warto przed wyjściem do pracy zostawić owczarkowi podhalańskiemu do dyspozycji ulubione zabawki, jak gryzaki czy sznury do szarpania, by w chwilach nudy mógł sam znaleźć sobie zajęcie.


Dla kogo owczarek podhalański to idealny pies?


Owczarek podhalański to pies najlepiej czujący się przy pracy na świeżym powietrzu i otwartej przestrzeni. Może być psem rodzinnym o zrównoważonym temperamencie, stróżem domu i obrońcą domowników. Wymaga jednak starannego szkolenia, które nie jest łatwe, do tego źle czuje się w mieszkaniu i w ogóle w mieście. Jest to więc pies przede wszystkim dla doświadczonych przewodników i ich rodzin mieszkających na wsi. Nie nada się dla osób starszych, którym opieka nad tak dużym zwierzęciem może sprawić kłopot. Owczarek podhalański nie powinien też być Twoim pierwszym psem, bo jego charakter trudno jest poskromić i odpowiednio ułożyć.


Owczarek podhalański z dobrej hodowli


Owczarek podhalański powinien pochodzić z profesjonalnej hodowli. Doświadczony hodowca wie, jak należy krzyżować psy, by zminimalizować ryzyko wystąpienia u szczeniąt chorób genetycznych. Dba także o odpowiednie żywienie i opiekę medyczną zarówno dorosłych psów, jak i szczeniąt wystawionych na sprzedaż. Nieodpowiednie żywienie czy brak opieki weterynaryjnej w pierwszych tygodniach życia mogą mieć fatalne konsekwencje dla zdrowia psa.


Rasowy owczarek podhalański musi mieć dwa dokumenty:

1) Książeczkę zdrowia, w której odnotowano szczepienia i zabiegi odrobaczenia, często także wszczepienie chipu. Każde badanie powinno być potwierdzone podpisem weterynarza i naklejką.


2) Rodowód, który potwierdza, że szczeniak spełnia standard rasy, a więc może być w przyszłości wystawiany do zawodów i konkursów.

Ponieważ owczarek podhalański to rasa stosunkowo rzadka, trzeba liczyć się z tym, że na zamówionego szczeniaczka trzeba będzie trochę poczekać.

Ile kosztuje owczarek podhalański?

Rasowy owczarek podhalański z rodowodem kosztuje przeciętnie od 2500 do 3500 zł.

Miesięczne utrzymanie owczarka podhalańskiego kosztuje ok. 200-300 zł.

Następny artykuł