Swiatzwierzat.pl
Manat: wodny grubasek

Pixabay.com

Manat: wodny grubasek

22 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Manat to łagodny olbrzym o spokojnym usposobieniu i ciekawskiej naturze. Manat żywi się gównie roślinami morskimi, ale potrafi też robić śmiałe napady na pola ryżowe. Gdzie żyje manat, czy jest pod ochroną i gdzie można spotkać go w Polsce?

Manat: stosunki z ludźmi

Manat (łac. trichechus – nazwa rodzajowa), czyli krowa morska, to duży ssak morski, przypominający nieco przerośniętą i wyjątkowo dobrze odżywioną fokę. W rzeczywistości manaty mają wspólnych przodków ze słoniami, a do wody zeszły ok. 50 mln lat temu.

Na manaty Europejczycy natknęli się w epoce wielkich odkryć geograficznych. Możliwe, że właśnie te zwierzęta stoją za żeglarskimi opowieściami o syrenach – w mętnych wodach mogły przypominać ludzi o płetwach zamiast nóg. O syrenach napotkanych u wybrzeży Ameryki pisał np. Krzysztof Kolumb.

W Afryce manaty znano od zarania dziejów. Niektóre ludy opowiadają sobie legendę o pochodzeniu manatów, według której pierwszym przedstawicielem tego gatunku była młoda dziewczyna, która z wielkiego smutku rzuciła się do rzeki i zmieniła w baryłkowatego olbrzyma. Mieszkańcy dorzecza Nigru uważają manaty za złe duchy, mogące sprowadzić na ludzi obłęd lub bezpłodność. Niektóre plemiona wierzą jednocześnie, że zjedzenie penisa manata to gwarantowany środek na potencję. Z kolei w Senegalu manaty uchodzą za szlachetne zwierzęta i strażników sekretów natury.

Manaty w wielu miejscach uchodzą za szkodniki, bo dość często wplątują się w rybackie sieci, które w wyniku kolizji z półtonowym zwierzęciem ulegają najczęściej zniszczeniu. Manaty lubią też żerować na przybrzeżnych polach ryżowych i niszczą zbiory.

Jak wygląda manat?

Manat to duży ssak wodny. W zależności od gatunku i środowiska może osiągnąć nawet 4 m długości i masę od 0,5 do 1,5 tony.

Manat przypomina wielki pływający worek z łagodnie tylko wyodrębnioną głową o szerokim pysku bez przednich zębów, za to z wibrysami, wysuniętymi do góry nozdrzami (dzięki którym manat może zaczerpnąć powietrza bez wynurzania się) i z parą niewielkich oczu o mądrym wyrazie.

Manat przemieszcza się dzięki sporej płetwie ogonowej o zaokrąglonym kształcie, ma też dwie przekształcone w płetwy przednie łapy z zachowanymi resztkami palców – tzw. kopytkami, czasem też paznokciami. Ciało manata pokrywa skóra porośnięta bardzo rzadkim włosem.

Manat: obszar występowania

Wśród manatów wyróżnia się dziś trzy gatunki zamieszkujące odmienne rejony świata i biotopy.

Manaty karaibskie żyją w przybrzeżnych wodach Morza Karaibskiego, Zatoki Meksykańskiej, zamieszkują także wybrzeże Ameryki Południowej od Trynidadu mniej więcej do ujścia Amazonki. Manaty rzeczne żyją w wodzie słodkiej, w dorzeczu Amazonki. Stosunkowo najsłabiej poznane manaty afrykańskie pływają w ciepłych wodach u wybrzeży Senegalu oraz Zatoki Gwinejskiej. Występują także w rzekach Senegal i Niger, a więc łączą w sobie cechy manatów karaibskich i rzecznych, tzn. żyją zarówno w wodzie słonej, jak i słodkiej.

Manat: biotop

Manaty żyją w morzach i rzekach, są to więc zwierzęta przystosowane do życia zarówno w środowisku morskim, jak i słodkowodnym. Manaty pływają sprawnie, choć dość wolno (zwykle między 3 a 7 km/h, choć, gdy się przestraszą, potrafią przyspieszyć do 25 km/h), mogą pozostawać pod wodą przez kwadrans bez zaczerpnięcia oddechu.

Manaty do życia potrzebują ciepłej wody, dlatego trzymają się wybrzeży wysp i lądów w strefie klimatu zwrotnikowego. Zaobserwowano, że manaty chętnie żerują w pobliżu elektrowni, które w czasie pracy ogrzewają wodę. Zwierzęta do tego stopnia upodobały sobie sztucznie podgrzewane środowisko, że w niektórych rejonach przestały sezonowo migrować do cieplejszych wód.

Manat pod ochroną

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) wpisała manaty do swojej Czerwonej Księgi ze znakiem VU - „vulnerable”, czyli „narażone na wyginięcie” albo EN – „endandegered” czyli „zagrożone”.

Manaty objęte są ochroną prawną przez społeczność międzynarodową i kraje, w których wodach występują. Nadal jednak wiele manatów ginie od harpunów kłusowników, którzy polują na nie dla smacznego mięsa, oleju używanego jako lekarstwo, a także skóry i kości wykorzystywanych do wyrobu dóbr luksusowych.

Manat: tryb życia

Manat większość czasu spędza na samotnym żerowaniu. Jego metabolizm jest dość powolny, a ciało – wbrew pozorom – nie magazynuje dużych ilości tłuszczu, dlatego manat narażony jest na wychłodzenie. W miesiącach chłodnych manaty migrują do cieplejszych wód, chyba że znajdą sobie miejsce, gdzie pobliska elektrownia spuszcza do rzeki czy morza ogrzaną wodę.

Nie ma jasności co do tego, czy manaty aktywne są raczej za dnia czy raczej nocą. Wydaje się, że prowadzą nocny tryb życia – wtedy organizują „napady” na pola ryżowe.

Manaty są dość inteligentne, choć stosunek masy ich mózgu do reszty ciała jest najmniejszy wśród wszystkich ssaków. Testy prowadzone na zwierzętach hodowanych w ogrodach zoologicznych dowiodły, że manaty mają dobrą pamięć i potrafią uczyć się rozwiązywania problemów.

Manat: zachowania społeczne

Manaty prowadzą kilka różnych trybów życia. Z zasady wiodą żywot samotniczy, inne pływają w grupach po kilka, jeszcze inne łączą się w stada liczące nawet 200 osobników. Liczebność grupy manatów zależy od zasobności środowiska. Grupy są nietrwałe - tylko matka odchowująca młode wiąże się z nimi na dłuższy czas.

Manaty porozumiewają się ze sobą za pomocą szerokiego repertuaru dźwięków. Ich uszy z zewnątrz są niemal niewidoczne, ale wewnątrz stanowią czułą aparaturę zdolną do wychwytywania nawet bardzo odległych nawoływań.

Co je manat?

Manat żywi się przede wszystkim roślinami wodnymi, głównie trawami, sałatami i selerami morskimi, liśćmi namorzynów, algami, czasem rybami wyskubanymi z sieci rybackich.

Szacuje się, że w ciągu roku zwierzę potrafi spałaszować do 10 ton pożywienia.

Jak rozmnaża się manat?

Samice manata w rui ocierają się o dno zbiornika wodnego, pozostawiając na trawach i kamieniach wabiącą samce substancję ze swych gruczołów zapachowych (to tzw. atraktant). Samce prawdopodobnie toczą ze sobą krótkie i niezbyt widowiskowe walki o dostęp do tak pięknie pachnącej samicy, po czym zwycięzca pokrywa wybrankę.

Ciąża u manatów trwa rok, czasem nieco dłużej. Rodzi się zwykle jedno młode. „Małe” to nieadekwatne określenie – nowo narodzone manaty mają nawet 1,5 m długości i ważą po 30 kg.

Przez 1,5 roku młode trzyma się blisko mamy, która troskliwie się nim opiekuje. Po mniej więcej 2 latach życia manat powinien już być samodzielny i wyruszyć na poszukiwanie własnego żerowiska. Samice manatów osiągają dojrzałość płciową już w wieku 10 miesięcy, ale samcom zajmuje to od 2 do 4 lat.

Zdrowy manat

W naturalnym środowisku manaty żyją przecięcie 30 lat, a w niewoli nawet pół wieku. Niektórzy badacze twierdzą, że manaty afrykańskie w sprzyjających warunkach dożywają nawet sześćdziesiątki. Najstarszym znanym manatem był Snooty („Kinolek”), maskotka akwarium w Bradenton na Florydzie, który zmarł w 2017 r. w wieku 69 lat – prawdopodobnie utonął po tym, gdy w jakiś sposób dostał się do systemu rur bez dostępu powietrza.

Przyczyną stałego zmniejszania się populacji manatów jest wypieranie ich przez człowieka z siedlisk i żerowisk (wycinanie namorzynów, budowa zapór rzecznych itp.), zanieczyszczenie wód, przypadkowe ranienie zwierząt przez śruby motorówek, przypadkowe wplątywanie się manatów w rybackie sieci i kłusownictwo. U wybrzeży amerykańskich manaty padają czasem ofiarą kajmanów.

Wiele ogrodów zoologicznych i akwariów na świecie prowadzi hodowlę zachowawczą manatów. W Polsce żyje obecnie pięć sztuk tych zwierząt – można je obejrzeć we wrocławskim zoo. To dwie pary samców i samic oraz ich jeden potomek – urodzony w maju 2020 r. manat imieniem Ambroży.

Podobne artykuły

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Inne zwierzęta

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Czytaj więcej >
Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Inne zwierzęta

Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Czytaj więcej >
Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Inne zwierzęta

Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Czytaj więcej >
Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >