Swiatzwierzat.pl
Krzyżak ogrodowy: sąsiad o czterech parach oczu

Pixabay.com

Krzyżak ogrodowy: sąsiad o czterech parach oczu

27 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Krzyżak ogrodowy mieszka niemal w każdym domu, zagrodzie, ogrodzie, płocie czy lesie. Krzyżak ogrodowy to więc sąsiad większości z nas. Prowadzi skryte życie, pełne przemocy i kanibalizmu. Jaki jest i jak żyje krzyżak ogrodowy?

Krzyżak ogrodowy: stosunki z ludźmi

Krzyżak ogrodowy (łac. araneus diadematus) bierze swą nazwę nie od tego, że jest wredny i mieszka w zamku z czerwonej cegły, tylko od plamek pigmentu, które na jego odwłoku układają się w krzyż. Należy do rodziny krzyżakowatych, złożonej z ponad 3 tys. gatunków pająków o charakterystycznych kulistych odwłokach.

Krzyżak ogrodowy od tysiącleci towarzyszył ludziom zamieszkującym półkulę północną. Nie budził większych emocji, niektóre ludy wierzyły jednak, że po zachowaniu krzyżaka można przewidzieć pogodę. Im większe sieci i bardziej ruchliwe pająki, tym cieplej i słoneczniej miało być w kolejnych dniach.

Krzyżak ogrodowy jest jadowity, ale groźny tylko dla najmniejszych owadów. Jego jad nie wyrządza człowiekowi żadnej krzywdy. W najgorszym wypadku w miejscu ugryzienia może wystąpić martwica tkanek – dwie malusieńkie, lekko swędzące plamki na skórze.

Jak wygląda krzyżak ogrodowy?

Krzyżak ogrodowy to pająk o okrągłym odwłoku, czterech parach odnóży i oczu, w kolorze żółto-brązowym i z białymi plamkami formującymi krzyż. Samce mają przeciętnie tylko 7 mm długości, za to samice są dużo większe – osiągają 18 mm.

Krzyżak ogrodowy: obszar występowania

Krzyżak ogrodowy występuje na terenie niemal całej Eurazji z wyjątkiem Indii, Indochin i Archipelagu Malajskiego. Krzyżak ogrodowy został introdukowany do Ameryki Północnej i obecnie zamieszkuje większość jej obszaru.

Krzyżaka ogrodowego można spotkać w całej Polsce – nie tylko w ogrodach.

Krzyżak ogrodowy: biotop

Krzyżak ogrodowy – wbrew nazwie – nie mieszka tylko w ogrodach. Spotkać go można praktycznie wszędzie - we wszystkich lasach, na łąkach i w parkach, a także wewnątrz budynków na wsiach i w miastach.

Krzyżak ogrodowy pod ochroną

Krzyżak ogrodowy nie jest uważany za gatunek zagrożony wyginięciem. W Polsce nie obejmuje go ani ścisła, ani częściowa ochrona gatunkowa. Oznacza to, że można bezkarnie pacnąć go gazetą – ale po co? Krzyżak ogrodowy żyje skromnie, nie wadzi, za to wyjada owady, jak mszyce, muchówki i komary, mogące potencjalnie szkodzić naszym kwiatom i uprawom, nie mówiąc o denerwującym bzyczeniu i gryzieniu.

Krzyżak ogrodowy: tryb życia

Krzyżak ogrodowy ukrywa się za dnia, a na żer wychodzi wieczorem. Pracę zaczyna od zjedzenia swojej starej sieci – każdego dnia przygotowuje nową. Po odpoczynku, pająk przystępuje do skonstruowania nowej sieci, a potem czeka, aż złapie się w nią posiłek.

Krzyżak ogrodowy: zachowania społeczne

Krzyżak ogrodowy żyje samodzielnie, łącząc się w pary tylko w krótkim okresie rozrodczym.

Jak poluje krzyżak ogrodowy?

Krzyżak ogrodowy poluje, łapiąc małe owady w sieci. Sieci krzyżaka ogrodowego są spore – do 45 cm średnicy, koliste i mają harmonijną, promienistą budowę. Sieć przędzie samica. Pająk zaczyna budowę sieci od wypuszczenia pojedynczej nitki z wiatrem w taki sposób, by przyczepiła się do przeciwległej krawędzi, tworząc mostek. Następnie pająk opuszcza kolejną nić w dół, w połowie mostka, tak że powstaje rdzeń sieci w kształcie litery Y. W kolejnym kroku krzyżak ogrodowy przędzie serię nici rozchodzących się promieniście z środka sieci (dołu nóżki litery Y). Na tych promieniach pająk opiera następnie spiralę z lepkiej nici, służącej do wyłapywania ofiar.

Im więcej lepiszcza, tym bardziej widoczna jest sieć – a ma być niewidoczna, by nie płoszyć potencjalnych ofiar. Dlatego krzyżak ogrodowy, tkając swoją pułapkę, musi wypośrodkować lepkość i widoczność sieci, tak by była i skuteczna, i niewidoczna.

Gdy sieć jest gotowa, samica krzyżaka ogrodowego zaczaja się w ukryciu, z jednym odnóżem na nitce, tak by wyczuć drgania ofiary szamoczącej się w sieci. Drgania to dla pająka najlepszy rodzaj sygnału – mimo czterech par oczu krzyżak niewiele widzi. Gdy pająk wyczuje drgania, szybko lokalizuje ofiarę przylepioną do sieci, a następnie gryzie ją, wpuszczając do jej ciała paraliżujący jad. Następnie krzyżak ogrodowy zawija zdobycz w kokon z przędzy, zdejmuje z sieci i zanosi do sprytnie ukrytego składziku. Jad krzyżaka ogrodowego z czasem rozpuszcza ofiarę od środka, tak że pająk może wypić jej wnętrzności niczym sok z kartonika.

W samoobronie krzyżak ogrodowy wprawia nić, na której siedzi, w szaleńcze drgania, tak że rozmywa się w oczach drapieżnika.

Na co poluje krzyżak ogrodowy?

Krzyżak ogrodowy pożera wszystkie owady na tyle małe, by utknąć w jego sieci, np. muchy i muchówki, czasem nawet i ważki, pszczoły czy osy. Samice żywią się też samcami, okazjonalnie innymi, mniejszymi samicami czy nawet zbłąkanymi młodymi krzyżakami ogrodowymi.

Jak rozmnaża się krzyżak ogrodowy?

Samiec krzyżaka ogrodowego musi być bardzo odważny, żeby w okresie godowym zapłodnić prawie trzy razy większą od siebie samicę, która w dodatku chce go zjeść. Kopulacja trwa więc krótko, a po zakończeniu dzieła samiec krzyżaka ogrodowego szybko ucieka, by nie stać się przekąską własnej żony. Ucieczka jest utrudniona, ponieważ bulbusy zawierające nasienie znajdują się na odnóżach samca. Ok. 80% samców zostaje zjedzonych przez samicę po kopulacji. Im dłużej trwa sam akt seksualny – powyżej 5 sekund – tym mniejsza szansa pająka na przeżycie.

Wydaje się, że krzyżaki ogrodowe potrafią zidentyfikować stopień pokrewieństwa z samicą i na tej podstawie zdecydować, jak długo będzie trwała kopulacja. Pająki dużo krócej kopulują z siostrami, by mieć większą szansę na ucieczkę i ponowną kopulację z niespokrewnioną samicą.

Na jesieni samica krzyżaka ogrodowego składa ok. 100 jaj w kolorze jasnożółtym, które okrywa oprzędem dla ochrony przed złą pogodą i drapieżnikami. Samica nie zajmuje się więcej swymi jajkami i najczęściej ginie zimą.

Krzyżaki ogrodowe wykluwają się z jaj na wiosnę i przez pierwszy sezon tylko żerują i rosną. Małe pajączki przemieszczają się na większe odległości, wypinając odwłok ku górze i wypuszczając nitkę sieci, którą porywa wiatr wraz z krzyżakiem – to taka pajęcza paralotnia. Zimę spędzają ukryte pod korą drzew lub wśród opadłych liści i dopiero latem kolejnego roku są gotowe do rozrodu. Po drodze linieją do ośmiu razy. Cykl życia pająka kończy się zimą roku rozrodczego, kiedy to większość dorosłych krzyżaków ogrodowych zamarza na śmierć.

Zdrowy krzyżak ogrodowy

Krzyżaki ogrodowe żyją przeciętnie dwa lata. Padają ofiarą ptaków i zimna, czasem też owadów z rodziny nastecznikowatych, które paraliżują krzyżaki ogrodowe swoim jadem, a następnie składają jaja w ich ciałach, tak by larwy mogły żerować na wnętrznościach pająka.

Podobne artykuły

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >
Zdjęcie podglądowe  - kurczątko

Inne zwierzęta

Potężny pożar na fermie drobiu. Ogień pochłonął kurnik, zginęło tysiące piskląt

Czytaj więcej >
Świat zwierząt

Inne zwierzęta

Sensacyjne odkrycie na "wyspie marzeń". Słodkie króliczki odnalazły skarb sprzed 9000 lat

Czytaj więcej >
Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Inne zwierzęta

Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Czytaj więcej >