Swiatzwierzat.pl
Kruk: ptak-omen

Pixabay.com

Kruk: ptak-omen

24 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Kruk to duży ptak o wspaniałym, czarnym – kruczoczarnym – upierzeniu. Kruk jest niezwykle inteligentny, bardzo zręczny w locie, drapieżny w walce i troskliwy w gnieździe. Przez wieki uchodził za posłańca bogów lub czarownic, dobry lub zły omen

Kruk: stosunki z ludźmi

Kruk zwyczajny (łac. corvus corax) to duży wszystkożerny ptak o charakterystycznym czarnym upierzeniu. Ta głęboka czerń w połączeniu z dużymi rozmiarami, inteligencją i długowiecznością ptaka sprawiły, że kruki zajęły poczesne miejsce w wyobraźni ludzi i kulturze.

Kruki były na przestrzeni wieków albo czczone jako wcielania bogów lub duchów, albo tępione jako posłańcy szatana i złe omeny.

W starożytności kruk kojarzył się ludziom zasadniczo dobrze, jako inteligentny i dość łatwy do oswojenia zwiastun świtu. Ponieważ kruki przewidują wschód słońca, głośno kracząc tuż przed jutrzenką, już w starożytnej Babilonii uważano te ptaki za obdarzone mocami prorokowania i szanowano je jako strażników granicy między dniem a nocą. U Greków kruk był posłańcem boga wieszczów – Apolla, a u Skandynawów – pamięcią i myślami Odyna, okrążającymi świat i przynoszącymi bogu wieści z ziemi.

Kruk wzmiankowany jest w Biblii i Koranie. Kultura chrześcijańska wytworzyła raczej niechętne krukowi asocjacje, zapewne w reakcji na jego dużą popularność wśród pogan. Kruk stał się symbolem niewierności i pogaństwa właśnie, przeciwieństwem gołębia, symbolizującego pobożność. Kruki uważano też za psotników i złodziei, bo przed zimą odruchowo zbierają i ukrywają małe przedmioty w ramach gromadzenia zapasów. Zdarzają się jednak w legendach chrześcijańskich i dobre kruki, które przynosiły jedzenie głodującym pustelnikom.

W XVII w. populacja kruków w Europie uległa znacznemu zmniejszeniu, bo tępili je zawzięcie chłopi, bojący się sprowadzanych przez nie jakoby klątw i uroków. Kruki w wyobraźni Europejczyków związały się mocno z czarownicami. Wierzono, że kruki są szpiegami czarownic i znoszą dla nich ingrediencje, niezbędne do szykowania magicznych wywarów, w tym trucizn.

Romantycy wrócili do dawniejszych, ludowo-magicznych interpretacji natury kruka, i uczynili z niego znowu strażnika tajemnic nocy (np. Mickiewicz w „Małej Improwizacji”) lub mistyczny omen (E. A. Poe w wierszu „Kruk”).

Jak wygląda kruk?

Kruk zwyczajny to spory ptak, znacznie większy od wrony. Osiąga długość 69 cm, rozpiętość skrzydeł do 44 cm i masę ciała od 0,5 do nawet 2 kg. Samce są nieco większe od samic.

Kruk ma dużą głowę, uzbrojoną w mocny dziób, ozdobiony pod spodem „bródką” z piórek. Podgardle kruka chroni nieznaczna kryza z nastroszonych piór. Smukły i klinowato zakończony ogon odróżnia kruka od wrony i gawrona.

Najbardziej typową cechą kruków jest jednolicie czarny kolor ich upierzenia, z metalicznym połyskiem na głowie i grzbiecie. Czarny jest też dziób i nogi kruka. Dawne wierzenia i ludowe opowieści wspominają o białych krukach, obdarzonych niezwykłymi mocami i właściwościami. Współcześnie „białym krukiem” określa się bardzo rzadkie książki.

Kruk: obszar występowania

10 podgatunków kruka zamieszkuje całą Europę z wyjątkiem zachodnich Niemiec, krajów Beneluksu i południowo-wschodniej Anglii, większą część Azji z wyjątkiem Indii (ale w Bhutanie już jest), Indochin, Chin zachodnich i wschodnich (w centralnych jest), północno-zachodnią Afrykę i większą część Ameryki Północnej, bez wschodnich USA, Ameryki Środkowej i Karaibów. Kruki występują w niemal całej Kanadzie i na południowych wybrzeżach Grenlandii.

Kruków nie można spotkać w Ameryce Południowej i Austrazji.

W Polsce kruki występują na obszarze całego kraju, z reguły niezbyt licznie, choć miejscami ich populacja bywa większa, tak że czasem kruki uważa się za szkodniki.

Kruk: biotop

Kruki najchętniej zamieszkują obrzeża lasów w pobliżu rzek i jezior, łąk oraz siedzib ludzkich. Kruki przystosowały się do życia w niemal każdym typie krajobrazu, spotkać je można zarówno na nizinach, jak i w wysokich górach.

Kruk pod ochroną

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) nie uznaje kruka za gatunek zagrożony. Nadano mu symbol LC – „least concern”, oznaczając gatunek najmniejszej troski. Choć w przeszłości tępiono kruki jako szkodniki wybijające zwierzynę i pomioty piekielne, obecnie populacja kruków w Europie rośnie, po tym jak objęto ochroną znaczną część ich terenów lęgowych.

W Polsce kruk zwyczajny objęty jest częściową ochroną gatunkową. Oznacza to, że nie można ingerować w jego życie, zwyczaje i wolność bez zgody regionalnego inspektora ochrony środowiska.

Kruk: tryb życia

Kruki prowadzą grupowy i hierarchiczny tryb życia. Większość czasu spędzają na żerowaniu. Zimą chomikują pożywienie w licznych kryjówkach – trochę jak wiewiórki.

Kruki są niezwykle inteligentne. Ich mózgi mają najlepiej spośród wszystkich ptaków rozwinięte obszary odpowiedzialne za kojarzenie. Kruki potrafią zapamiętywać przeróżne fakty i obserwacje, a potem wykorzystywać zdobytą wiedzę do rozwiązywania problemów.

Kruk: zachowania społeczne

Młode kruki mogą łączyć się w większe grupy i wspólnie żerować oraz poszukiwać partnerów. Gdy już znajdą ptaka odpowiedniego na współmałżonka, kruki tworzą pary na całe życie. Para kruków wspólnie żeruje, broni swego terytorium i wychowuje potomstwo.

Pary kruków łączą się w większe grupy rodzinne, w których obowiązuje hierarchia, objawiająca się m.in. w kolejności dostępu do padliny. Kruki stojące wyżej w hierarchii pożywiają się pierwsze. Gdy jakiś kruk – samiec lub samica – awansuje w hierarchii (najczęściej samica poprzez związanie się ze stojącym wyżej samcem), jego partner także awansuje na równorzędny szczebel.

Grupa kruków broni swego terytorium przed innymi ptakami. Zdarzały się przypadki kruków odpędzających ze swego terenu nawet orły. Zimą grupa kruków nocuje razem w wybranym miejscu, dzięki czemu ptaki zapewniają sobie więcej ciepła i ochrony.

Kruki porozumiewają się ze sobą za pomocą charakterystycznego, donośnego krakania. Może ono mieć różne tony i natężenie. Niemieccy badacze udowodnili, że kruki w grupie rodzinnej nadają sobie imiona i nawołują się po nich. Kruki potrafią nawet używać specjalnego nawoływania do wabienia większych drapieżników, np. wilków, kiedy widzą na ziemi padlinę, ale nie chce im się samodzielnie jej rozrywać. Przywołany wilk wykonuje brudną robotę, a gdy się naje, kruki zlatują i dojadają resztę mięsa.

Kruki nie tworzą dużych stad, a jedynie grupy rodzinne, w przeciwieństwie do np. wron.

Jak poluje kruk?

Kruk najchętniej poluje na nieduże, osamotnione i osłabione zwierzęta. Atakuje zdobycz pazurami i dziobem, którym posługuje się z wielką i morderczą wprawą. Woli jednak zjadać padlinę niż samodzielnie polować. Padlina stanowi nawet 2/3 dziennej dawki pokarmu kruka.

Na co poluje kruk?

Kruk jest wszystkożerny. Zjada zboża, owoce i jagody, ale preferuje owady i padlinę, a w pobliżu osiedli ludzkich chętnie wyjada odpadki. Do jego ulubionych dań należą gryzonie, żaby, jaszczurki, a nawet młode innych ptaków.

Kruki żerują na ziemi, drąc pokarm dziobem lub pazurami.

Jak rozmnaża się kruk?

Okres lęgowy trwa u kruków od lutego do kwietnia. Kruki legną się tylko raz w roku. Do lęgu dochodzi wcześnie, bo po zimie kruki mają do dyspozycji dostatek padliny (np. lisów, królików), która mogą wykarmić siebie i młode.

By przyciągnąć uwagę samic w okresie lęgowym kruk wykonuje powietrzne akrobacje. Gdy znajdzie sobie partnerkę, pozostaje jej wierny do końca życia – para buduje gniazdo, co roku w tym samym miejscu, i wspólnie odchowuje pisklęta.

Kruki wiją gniazda na wierzchołkach drzew iglastych lub na półkach skalnych. To masywne konstrukcje z gałęzi różnej grubości, wyściełane mchem i zwierzęcą sierścią. Kruki stale rozbudowują swoje gniazdo, tak że po kilku latach może ono osiągnąć znaczne rozmiary.

Samica kruka składa jednorazowo ok. 5 jaj, które wysiaduje przez mniej więcej trzy tygodnie. Pisklęta karmione są wspólnie przez rodziców przez ok. 6 tygodni, po czym stają się samodzielne. Młode kruki osiągają dojrzałość płciową po ok. 3 latach życia.

Zdrowy kruk

Kruki nie mają wielu naturalnych wrogów, choć czasem padają ofiarą drapieżnych ptaków, a kuny chętnie wyjadają ich jajka. W przeszłości kurku często tępili ludzie, obawiając się ich złych mocy lub po prostu uważając za konkurentów w polowaniu na małą zwierzynę.

Kruki są legendarnie długowieczne. Na wolności dożywają lekko licząc 15 lat, choć znane są przypadki – i to nie tak znowu rzadkie – kruków żyjących nawet 40 lat. Ptaki doglądane w londyńskiej twierdzy Tower są najbardziej długowieczne; rekordzista dożył 44 lat.

Czy kruk nadaje się na zwierzątko domowe?

Kruków nie wolno więzić, ponieważ obejmuje je częściowa ochrona gatunkowa. Stosunkowo łatwo jednak je oswoić. Tam, gdzie zwyczajowo dokarmia się kruki – np. w Londynie – ptaki te przejawiają dużą ufność wobec ludzi i chętnie podchodzą do przechodniów, w nadziei na smaczny kąsek.

Podobne artykuły

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >
Zdjęcie podglądowe  - kurczątko

Inne zwierzęta

Potężny pożar na fermie drobiu. Ogień pochłonął kurnik, zginęło tysiące piskląt

Czytaj więcej >
Świat zwierząt

Inne zwierzęta

Sensacyjne odkrycie na "wyspie marzeń". Słodkie króliczki odnalazły skarb sprzed 9000 lat

Czytaj więcej >
Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Inne zwierzęta

Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Czytaj więcej >