Swiatzwierzat.pl
Kaszalot: smakosz wielkich kałamarnic

pixabay.com

Kaszalot: smakosz wielkich kałamarnic

31 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Kaszalot nurkuje na ogromne głębokości, gdzie w całkowitym mroku wyszukuje swój przysmak – wielkie kałamarnice. Kaszalot posługuje się echolokacją, żuje jedzenie żołądkiem, a jego niestrawność dostarcza nam ambry o pięknym zapachu. Jakie jeszcze sek

Kaszalot: relacje z ludźmi

Kaszalot to nazwa rodzaju ssaków morskich, do którego zalicza się dziś już tylko jeden gatunek – kaszalot spermacetowy (łac. physeter macrocephalus).

Kaszaloty, jak i inne wieloryby, były przez wieki postrzegane przede wszystkim jako atrakcyjna zdobycz. Niewiele jest przecież stworzeń większych od kaszalota, a jedno ciało wieloryba zapewnia dziesiątki ton mięsa, hektolitry oleju rybiego i mnóstwo kości, wykorzystywanych do produkcji wszelakich dóbr luksusowych.

Kaszaloty nie mają wprawdzie fiszbinu, jak np. waleń biskajski, nadal jednak stanowią atrakcyjną zdobycz dla wielorybników, ponieważ unoszą się na wodzie nawet po śmierci, co sprawia, że łatwo je holować do brzegu. Ponadto w ciele kaszalota – w zbiorniku nad prawym przewodem nosowym, zwanym melonem – znajduje się substancja, nazywana spermacetem (lub olbrotem). Wielorybowi spermacet służy do generowania głośnego dźwięku, zapewne używanego do echolokacji. Ze spermacetu produkowano dawniej olej do maszyn, leki, kredki, atrament i świece. W jelitach kaszalotów znaleźć można też ambrę – substancję wykorzystywaną do produkcji wysokiej jakości perfum, tworzącą się wokół niestrawionych resztek jedzenia, zalegających w przewodzie pokarmowym wieloryba. Zęby kaszalota służyły z kolei jako materiał rzeźbiarski dla marynarzy, którzy sprzedawali potem swe rękodzieło w portach – to tzw. rzeźbiarstwo typu scrimshaw.

Możliwe, że to właśnie kaszalot był ogromną „rybą”, która połknęła biblijnego proroka Jonasza i trzymała go w paszczy przez trzy dni, by wypluć u brzegów Lewantu. Być może przed wiekami kaszaloty spotykano w Morzu Śródziemnym całkiem często.

Nie ulega natomiast wątpliwości, że to właśnie kaszalot był obiektem obsesji kapitana Ahaba w powieści „Moby Dick” Hermana Melville’a z 1851 r. Powieść oparta jest na kanwie autentycznego zdarzenia – w 1820 r. wyjątkowo duży kaszalot zaatakował i zatopił statek wielorybniczy „Essex”.

Jak wygląda kaszalot?

Kaszalot spermacetowy to jeden z największych żyjących współcześnie ssaków i największe zwierzę mięsożerne. Samce mierzą do 20 m długości i ważą do 70 t, samice są nieco mniejsze – mają „tylko” 13 m długości i masę ok. 24 t.

Charakterystycznym elementem budowy kaszalota spermacetowego jest wielka, prostokątna, ostro ścięta głowa, która może zajmować nawet 1/3 długości ciała zwierzęcia. Na tę cechę wskazuje łacińska nazwa kaszalota - „macrocephalus” oznacza po łacinie „wielkogłowy”. Kaszalot ma też 50 stożkowatych zębów, od których pochodzi jego polska nazwa, wywiedziona ze starofrancuskiej, oznaczającej „duże zęby”. Zęby służą kaszalotowi do rwania, ale nie do żucia. Pokarm miażdżony jest dopiero w pierwszej z czterech komór żołądka kaszalota.

Kaszalot nie ma płetwy grzbietowej, a płetwy piersiowe są u niego dość małe. Te niedostatki rekompensuje jednak wielka płetwa ogonowa, ustawiona poziomo, szeroka nawet na 6 m.

Skóra kaszalota spermacetowego ma kolor ciemnoszary, nieco jaśniejszy na spodzie ciała.

Kaszalot: obszar występowania

Kaszalot spermacetowy występuje obecnie we wszystkich oceanach świata, w niektórych rejonach jednak w znacznej odległości od brzegu – tak jest np. w Północnej Brazylii i Południowej Argentynie, Nowej Fundlandii, Północnej Australii i w całym Morzu Północnym. Kaszalota spotkać jednak można całkiem blisko brzegu w Morzu Śródziemnym.

Kaszaloty nie występują w Bałtyku.

Kaszalot: biotop

Kaszaloty żyją w oceanach i w większości mórz, zwłaszcza tam, gdzie występują ich ulubione smakołyki – wielkie głowonogi.

Większa część populacji kaszalotów trzyma się wód strefy tropikalnej, choć niektóre osobniki wędrują i zapuszczają się nawet w pobliże Antarktydy.

Kaszalot pod ochroną

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) nadała kaszalotowi status VU - „vulnerable”, oznaczający gatunki zagrożone wyginięciem. Od 1982 r. społeczność międzynarodowa przestrzega zakazu polowania na kaszaloty.

Obecnie populację kaszalotów na świecie szacuje się na kilkaset tysięcy.

Kaszalot: tryb życia

Większość czasu kaszalot spędza na żerowaniu. Pływa znakomicie i szybko, potrafi też nurkować głęboko i na długo. Gdy wynurza się, by zaczerpnąć powietrza, wyrzuca wodę i gorące powietrze przez otwór wytryskowy zlokalizowany z przodu głowy, nieco na lewo od osi ciała. Po ilości oddechów, jakie bierze kaszalot, można ocenić, na jak długo zamierza się zanurzyć.

Kaszalot: zachowania społeczne

Kaszaloty najczęściej pływają same (samce) lub w niedużych grupach (samice i młode). Wieloryby tworzą większe różnopłciowe grupy w okresie rozrodczym. Wtedy przez większość dnia żerują lub uprawiają zaloty, a pod wieczór oddają się aktywnościom towarzyskim, takim jak nawoływanie się, ocieranie się o siebie i wspólne poszukiwanie pokarmu.

W lipcu samce znowu oddzielają się od samic i często wtedy wędrują daleko od swych siedzib – na północ lub południe, aż na obszary podbiegunowe.

Kaszaloty troszczą się o siebie i grupują w ochronne formacje wokół młodych lub rannych wielorybów. Możliwe, że kaszaloty są bardzo inteligentne, choć trudno jest prowadzić na nich eksperymenty. Mają największe mózgi ze wszystkich zwierząt na Ziemi – pięć razy cięższe od mózgu człowieka.

Kaszaloty wydają bardzo głośne dźwięki (nawet 230 decybeli, czyli tyle, co startujący odrzutowiec), przypominające kliknięcia. Być może używają ich do komunikacji wewnątrzgatunkowej, ale możliwe też, że kliknięcia służą wielorybom do echolokacji, gdy nurkują w głębinach, do których nie dociera żadne światło. Uważa się, że kaszaloty potrafią rozpoznawać się między sobą właśnie dzięki kliknięciom wydawanym przez poszczególne osobniki.

Jak poluje kaszalot?

Kaszalot większość czasu spędzana żerowaniu. Przepada za wielkimi głębokomorskimi kałamarnicami, za którymi potrafi nurkować nawet na głębokość 1,5 km!

Na co poluje kaszalot?

Kaszalot żywi się najchętniej kałamarnicami i ośmiornicami, a także rybami i płetwonogami (morsy, foki itp.).

Kaszalot ma nad większością swych ofiar przewagę wzrostu i dlatego nie boi się atakować nawet największych rekinów. Tylko kałamarnice olbrzymie, kryjące się przy oceanicznym dnie, stanowią dla kaszalota jako tako godnego przeciwnika, ale i z nimi wieloryb rozprawia się najczęściej bardzo sprawnie.

Jak rozmnaża się kaszalot?

Samce kaszalotów w sezonie rozrodczym walczą między sobą o samice. Jeden samiec może zapłodnić kilka samic. Nie pomaga im potem w okresie ciąży, ale chroni młode, gdy się urodzą.

Ciąża kaszalota trwa ponad rok - ok. 14 miesięcy. To przestaje dziwić, gdy na świat przychodzi – zawsze tylko jeden - noworodek długi na 4 m. Młode kaszaloty – jak to ssaki – odżywiają się mlekiem matki. Laktacja samicy trwa 42 miesiące.

Młode kaszaloty osiągają dojrzałość płciową w różnym czasie, mniej więcej wtedy, gdy osiągną 9 m długości (samice) lub 12 m (samce). Samice zachodzą w ciążę po raz pierwszy w wieku ok. 9 lat, a potem znowu w nieregularnych odstępach czasu, liczących od 4 do nawet 20 lat.

Zdrowy kaszalot

Naturalnymi wrogami kaszalotów są orki, które atakują ich młode. Rzadziej dają im się we znaki grindwale i szablogrzbiety. Zdarza się, że duża grupa orek zabija samicę kaszalota. Dorosłe samce nie mają jednak naturalnych wrogów. Obecnie główną przyczyną śmiertelności wśród kaszalotów są wypadki z udziałem ludzi – zaplątanie się w sieci rybackie lub zderzenia ze statkami.

Na wolności kaszaloty dożywają ponad 70 lat. Stare wieloryby mają ciała pokryte bliznami od walki z innymi kaszalotami i olbrzymimi kałamarnicami.

Podobne artykuły

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >
Zdjęcie podglądowe  - kurczątko

Inne zwierzęta

Potężny pożar na fermie drobiu. Ogień pochłonął kurnik, zginęło tysiące piskląt

Czytaj więcej >
Świat zwierząt

Inne zwierzęta

Sensacyjne odkrycie na "wyspie marzeń". Słodkie króliczki odnalazły skarb sprzed 9000 lat

Czytaj więcej >
Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Inne zwierzęta

Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Czytaj więcej >