Swiatzwierzat.pl
Gronostaj: drapieżny mikrus

Pixabay.com

Gronostaj: drapieżny mikrus

17 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Gronostaj jest zręczny i odważny, a do tego bezwzględny i niewybredny. Szybko się rozmnaża, przez co może stanowić prawdziwą plagę. Przez wieki ceniono go jednak ze względu na piękne zimowe futro – białe jak czystość i świętość. Gdzie występuje gron

Gronostaj: historia hodowli

Gronostaje dzielą z ludźmi wiele wieków wspólnej historii. Polowano na nie już w średniowiecznej Europie, by pozyskać ich cenne zimowe futro – przyjemne w dotyku, bardzo ciepłe, a co najważniejsze, spektakularnie białe. Biel gronostajowego futerka kojarzyła się ludziom z czystością i szlachetnością. Futrem gronostajów obszywano płaszcze monarchów i szaty liturgiczne, ozdobne stroje szlachty i przedstawicieli rządów. „Gronostaje” stały się z czasem synonimem luksusowego ubioru i zbytku, oznaką władzy i wysokiego statusu.

„Dama z łasiczką” Leonarda da Vinci (jedyny obraz mistrza przechowywany w Polsce – w Muzeum Czartoryskich w Krakowie) przedstawia Cecilię Gallerani, kochankę Ludovico Sforzy, pana Mediolanu, trzymającą w ramionach właśnie białego gronostaja – symbol czystości i statusu.

Niższe warstwy społeczeństwa – jak chłopi – sporadycznie używały oswojonych gronostajów do polowania na myszy, zwłaszcza w tych miejscach i czasach, gdzie posiadanie kota było zarezerwowane dla szlachty.

Folklor irlandzki przypisuje gronostajom naturę sprytnych złodziejaszków, czasem uroczych szelm, czasem złowrogich duchów. Wierzono np., że gronostaje porywają dusze niemowląt, które umarły przed chrztem. Spotkanie gronostaja w podróży miało przynosić pecha, ale urok można było odczynić, pozdrawiając zwierzątko jak dobrego sąsiada.

Dziś gronostajów nie hoduje się ani dla futra ani dla mięsa. Nie są to też często spotykane zwierzątka domowe. W niektórych krajach posiadanie gronostaja jest zakazane (np. w USA), ponieważ zdarzają się przypadki ich porzucenia – na wolności szybko się rozmnażają i zaczynają wygryzać populację lokalnych zwierząt. Sporadycznie i w zależności od statusu prawnego na terenie danego państwa, na gronostaje poluje się lub zastawia pułapki, by nie zagryzały zwierząt gospodarskich.

Jak wygląda gronostaj?

Gronostaj (mustela erminea – gronostaj europejski) to niewielkie drapieżne zwierzątko z rodziny łasicowatych. Obecnie rozróżnia się 37 podgatunków gronostaja, rozsianych po różnych rejonach świata.

Gronostaj – jak inne łasice – przypomina ruchliwego włochatego kabanosa na czterech łapkach. Osiąga ok. 33 cm długości, a jego ogon może mieć kolejnych 12 cm (długość ogona wynosi co najmniej 1/3 długości ciała gronostaja), choć zazwyczaj zwierzątka są mniejsze. Zwierzę ważyć może nieco ponad kilogram, ale najczęściej osiąga masę ok. 260 g. Samce są znacząco większe od samic.

Głowa gronostaja osadzona jest na dość długiej (jak na łasicę) szyi i ma nieco wydłużony kształt. Oczy gronostaja są okrągłe i czarne, lekko wyłupiaste. Uszy są krótkie, okrągłe i położone płasko na głowie. Pyszczek wyposażony jest w rozłożyste wibrysy. Łapki mają po pięć palców, uzbrojonych w duże pazury. Gronostaj ma cztery pary sutków, ale widoczne są tylko u samic.

Ciało gronostaja pokrywa gęsta sierść - gładka zimą i szczeciniasta latem. Gronostaj linieje na wiosnę i jesień. Umaszczenie gronostaja zmienia się w zależności od pory roku, tak by zapewniać zwierzątku odpowiedni kamuflaż. Latem sierść na grzbiecie gronostaja jest brązowo-czekoladowa, a brzuch żółto-biały; zimą całe futro jest białe z wyjątkiem czarnego koniuszka ogona.

Gronostaj: obszar występowania

Gronostaj biega po całej strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej. Występuje w całej Europie na północ od Alp i Dunaju, w Rosji, Mongolii, na zachodnich rubieżach Chin, w całej Kanadzie, północno-wschodnich i północno-zachodnich Stanach Zjednoczonych, są nawet gatunki rodzime dla Grenlandii.

W Nowej Zelandii gronostaje są gatunkiem inwazyjnym. Sprowadzono je na wyspę w XIX w., by kontrolowały szybko rosnącą populację królików. Gronostajom tak odpowiadało środowisko Nowej Zelandii (i praktycznie niewyczerpany zapas królików), że zaczęły się rozmnażać w szaleńczym tempie i dziś stanowią plagę, zagrażającą równowadze ekologicznej wysp. Polują najczęściej na rzadkie ptaki, jak kiwi, mohua czy sieweczki nowozelandzkie.

Jak i na co poluje gronostaj?

Gronostaj to drapieżnik naziemny. Żeruje głównie w wysokich trawach i zaroślach na obrzeżach lasów. Gronostaj prowadzi nocny tryb życia. Uaktywnia się po zmierzchu i poluje najchętniej przy świetle księżyca. Podkrada się do ofiary i atakuje za pomocą zębów i pazurów. Umie też wspinać się na drzewa, by sięgnąć ptasich gniazd, chętnie też rozkopuje zwierzęce nory w poszukiwaniu śpiących ofiar.

Gronostaj szczególnie gustuje w niedużych ssakach i ptakach, zwłaszcza gryzoniach (myszach, ryjówkach, szczekuszkach, karczownikach), ale ponieważ z natury jest odważny, nierzadko rzuca się też na większe od siebie zwierzęta, np. zające czy piżmaki. Zjada też owady, ryby, płazy – wszystko, co zdoła pochwycić i zagryźć.

Gronostaje potrafią robić zapasy żywności – zabijają więcej zwierząt, by zjeść je w przeciągu paru kolejnych dni. Nigdy jednak nie objadają się przesadnie, by nie utyć – otyłe gronostaje nie biegają odpowiednio szybko i nie mieszczą się w norach swych niedoszłych ofiar, co utrudnia im polowanie.

W obronie własnej gronostaj używa okrutnej broni – cuchnącej wydzieliny gruczołów okołoodbytowych, którą opryskuje napastnika.

Jak rozmnaża się gronostaj?

Na półkuli północnej samiczki gronostaja przechodzą ruję od kwietnia do czerwca – cykl rozrodczy zwierząt uzależniony jest od zmiany długości dnia. Ciąża trwa ok. 70 dni, ale może być przedłużona, tzn. zapłodniona komórka jajowa nie zacznie od razu rozwijać się w płód, lecz odczeka, aż matka zacznie odpowiednio się odżywiać. Przedłużona ciąża samiczki gronostaja może trwać nawet 300 dni, od zapłodnienia latem do porodu wiosną następnego roku. Mioty gronostajów zazwyczaj liczą od czterech do dziewięciu młodych, ale zdarzają się i takie, w których na świat przychodzi jednocześnie osiemnaście zwierzątek.

Przez pierwszych pięć tygodni życia małe gronostaje pozostają ślepe i całkiem zdane na swoją mamę. Ta zajmuje się nimi przez dwa miesiące, po upływie których gronostaje powinny już być przygotowane do samodzielnego życia. Samce nie biorą udziału w odchowywaniu młodych.

Dojrzałość płciową gronostaje osiągają po upływie ok. jedenastu miesięcy.

Jakie zachowania społeczne przejawia gronostaj?

Gronostaj jest zwierzęciem terytorialnym, tworzącym hierarchiczne struktury społeczne. Samce stojące wyżej w hierarchii mają terytorium nawet pięćdziesiąt razy większe od tych stojących niżej. Terytorium każdego samca otacza znacznie mniejsze terytorium samicy, którego samiec zazdrośnie broni w czasie okresu rozrodczego.

Gronostaje mieszkają w norach, ale same ich nie kopią, tylko zawłaszczają dla siebie siedziby zwierząt, które upolowały. Skóry zwierząt i resztki sierści często służą im do wyściełania gniazd. Gronostaj ma z reguły kilka takich gniazd na swoim terytorium.

Gronostaje porozumiewają się ze sobą za pomocą dźwięków, choć najczęściej są zupełnie ciche. Gronostaj może syczeć, gdy jest zdenerwowany, poszczekiwać agresywnie na rywala, popiskiwać, by ukazać uległość wobec silniejszego samca, lub gruchać zalotnie przed kopulacją.

Zdrowy gronostaj

Gronostaje mogą chorować np. na nosówkę i nużycę, zdarzało się też w przeszłości, że chorowały i zarażały gruźlicą. Bywają też nosicielami różnego rodzaju pasożytów, np. pcheł. Nicienie z gatunku skrjabingylus nasicola często atakują kości gronostajów.

Na wolności gronostaj żyje średnio ok. dwa lata, w niewoli dożywa i dwunastu lat.

Gronostaj pod ochroną

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) nie uznaje gronostaja za gatunek zagrożony.

W Polsce gronostaj znajduje się pod częściową ochroną gatunkową. Oznacza to, że za zgodą regionalnego dyrektora ochrony środowiska można polować na gronostaje, ale tylko na określonych warunkach i w określonych porach. Dzięki temu populacja gronostajów nie wymyka się spod kontroli. Gronostaje to mistrzowie przetrwania i bardzo szybko się rozmnażają. Bez umiejętnej kontroli populacji gronostaje szybko stają się plagą, jak to miało miejsce np. w Nowej Zelandii.

Czy gronostaj nadaje się na zwierzątko domowe?

Gronostaje nigdy nie zostały w pełni udomowione i nie są popularnymi zwierzątkami domowymi. W wielu krajach wręcz nie wolno ich posiadać, ponieważ mogą uciec i się rozmnożyć, a populacja gronostajów rośnie szybko i szybko też staje się zagrożeniem dla lokalnego ekosystemu.

Gronostaje są najczęściej podejrzliwe wobec ludzi. Zaczepione, mogą gryźć i drapać, a zdarza im się przenosić choroby. Do tego strategia okadzania wroga wydzieliną z gruczołów okołoodbytowych bardzo obniża atrakcyjność gronostajów jako zwierząt domowych.

Podobne artykuły

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Inne zwierzęta

Gepard - najszybsze lądowe zwierzę na świecie

Czytaj więcej >
Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Inne zwierzęta

Dudek - popularny ptak o niezwykle oryginalnym wyglądzie

Czytaj więcej >
Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Inne zwierzęta

Puszczyk - najczęściej spotykana sowa w Polsce

Czytaj więcej >
Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >