Swiatzwierzat.pl
Dzięcioł: leśny budowniczy

Pixabay.com

Dzięcioł: leśny budowniczy

25 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Dzięcioł wykuwa dla siebie dziuplę, którą porzuca po sezonie lęgowym, by kolejną wiosną wykuć następną. W ten sposób dzięcioł pozostawia za sobą szereg eleganckich, ciepłych i bezpiecznych gniazd, z których korzystają inne ptaki. Dzięcioł to więc leśny bu

Dzięcioł: stosunki z ludźmi

Dzięcioł duży (łac. dendrocopos major) to najpowszechniej występujący w Polsce gatunek dzięcioła. To wdzięczny ptaszek o ciekawym zachowaniu, który w wierzeniach wielu dawnych kultur uchodził za opiekuńczego ducha, który dzięki swej mądrości potrafi zapewnić schronienie swojej rodzinie. W mitologii nordyckiej dzięcioły kojarzono z bogiem Thorem i jego młotem – Mjolnirem, którym bóg odpierał siły zła, a to z uwagi na typowe dla dzięciołów nieustające niemal stukanie w pnie drzew.

Jedna z polskich opowieści ludowych przedstawia zakład między Bogiem i szatanem o to, kto pierwszy zaorze pole. Szatan orał koniem, a Bóg dzięciołem. Szatanowi szło oczywiście szybciej, więc Bóg nocą podkradł mu konia, zaorał całe swoje pole, a potem odstawił zwierzaka z powrotem do diabelskiej stajni. Rano szatan zobaczył zaorane Boże pole, złapał się za głowę i uznał, że dzięcioł to jednak genialny wynalazek. Zamienił się więc z Bogiem – dzięcioł za konia - a gdy podstęp Stwórcy wyszedł na jaw, oszukany szatan w gniewie trzepnął dzięcioła w łebek, pozostawiając mu na potylicy charakterystyczne czerwone znamię.

Dziś dzięcioły często uchodzą raczej za szkodniki, bo rozkuwają swymi dziobami elewacje domów czy warstwy ociepleniowe bloków, przekonane, że musi pod nimi być coś ciekawego, np. gniazdo smakowitych owadów.

Jak wygląda dzięcioł?

Dzięcioł duży to ptak średniej wielkości o charakterystycznym, kontrastowym upierzeniu. Jego ciało osiąga ok. 25 cm długości, rozpiętość skrzydeł dochodzi do 40 cm, a masa ciała do ok. 100 g.

Wierzch głowy, grzbiet, skrzydła, ogon i kuper dzięcioła są czarne, zaś głowa, szyja, barki, krawędzie skrzydeł i górna część brzucha ptaka są białe z czarnym pasem biegnącym od dzioba na pierś i drugim wokół szyi.

Dolna część brzucha dzięcioła ma kolor czerwony. Czerwone są też tęczówki oczu dzięcioła. Samce dzięcioła mają z tyłu głowy charakterystyczną czerwoną pręgę.

Po sezonie lęgowym dzięcioł duży przechodzi kompletne pierzenie, które trwa ok. czterech miesięcy.

Dzięcioł ma wyjątkowo mocny dziób w kształcie zbliżonym do dłuta. Jego szpony skierowane są po dwa ku przodowi i tyłowi, dzięki czemu ptak może swobodnie kroczyć po pionowych powierzchniach pni drzew. Za dodatkowe oparcie służą dzięciołowi sztywne pióra ogona. Czaszka i ścięgna szyi dzięcioła są tak skonstruowane, by zminimalizować wstrząsy wywoływane nieustannym niemal uderzaniem dzioba o twarde drewno.

Dzięcioł: obszar występowania

Dzięcioł duży (i jego 20 podgatunków) występuje właściwie w całej Europie z wyjątkiem Islandii, większej części Irlandii i Grecji. Zamieszkuje też tereny między Morzem Czarnym i Kaspijskim i sporą część Azji w pasie od Uralu, przez Bajkał, aż po Sachalin, Japonię, Koreę i Wschodnie Chiny. Odizolowana populacja dzięcioła dużego żyje na Kamczatce. Ptaki te spotkać można także w Północno-Zachodniej Afryce.

W Polsce dzięcioł duży występuje w całym kraju, we wszystkich lasach. Nie migruje – można spotkać go przez cały rok.

Dzięcioł: biotop

Dzięcioł czuje się dobrze wszędzie tam, gdzie ma do dyspozycji drzewa, a więc zarówno w lasach, jak i parkach miejskich czy nawet w zadrzewionych alejach.

Dzięcioł pod ochroną

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) nie uznaje dzięcioła dużego za gatunek zagrożony wyginięciem. Nadano mu symbol LC - „least concern”, oznaczający najmniejszą troskę. Na całym świecie żyje obecnie ok. 110 mln dzięciołów dużych, a liczebność populacji zdaje się powoli wzrastać wraz z sadzeniem nowych lasów.

Dzięcioł duży objęty jest nad Wisłą ścisłą ochroną gatunkową, co oznacza, że bez zgody Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska nie można w żaden sposób ingerować w jego tryb życia ani też ograniczać mu wolności, czyli łowić, hodować czy posiadać.

Dzięcioł: tryb życia

Dzięcioł to ptak osiadły lub częściowo osiadły. Niektóre populacje wysunięte bardziej na północ mogą migrować na jesieni, zwłaszcza jeśli lato było chłodne i nie obrodziły szyszki.

Dzięcioł spędza większość czasu, żerując w charakterystyczny dla siebie sposób – stukając dziobem w pień drzewa. W ten sposób dzięcioł zdobywa pokarm oraz wykuwa sobie dziuple, w których odchowuje pisklęta.

Dzięcioł: zachowania społeczne

Dzięcioły latem prowadzą zasadniczo samotniczy tryb życia. Zimą jednak zbijają się w większe grupy, by wspólnie szukać pokarmu. Dzięcioły widuje się w stadkach razem z innymi ptakami, np. sikorkami i mysikrólikami.

Dzięcioły nie śpiewają, tylko bębnią – uderzają dziobem o korę drzewa. W ten sposób zarówno przyciągają partnerów, jak też informują konkurentów o tym, że dany teren jest już zajęty. Im donośniejsze bębnienie, tym lepiej, dlatego sprytny dzięcioł wyszukuje sobie połać kory z wypróchniałym drewnem pod spodem, które działa jak pudło rezonansowe, i właśnie w nią bębni zapamiętale. Jeśli dzięcioł nie ma pod ręką (pod dziobem) spróchniałego pnia, znajduje sobie inne powierzchnie do bębnienia, najlepiej wszelkiego rodzaju blachy i metale, jak np. uliczne latarnie czy anteny satelitarne na dachach domów.

Z rzadka dzięcioły popiskują pod nosem, np. gdy się wystraszą lub wspinają na szczególnie interesujące drzewo.

Jak poluje dzięcioł?

Dzięcioł spaceruje sobie po pniach drzew i ostukuje je dziobem, powodując bębnienie i drgania. Ptak umie ocenić po odgłosie i drżeniu podłoża, gdzie w pniu znajdują się puste przestrzenie – potencjalne siedliska owadów czy skupiska larw. Następnie dzięcioł dziurawi korę i wygrzebuje zdobycz za pomocą lepkiego języka.

Na co poluje dzięcioł?

Dzięcioł wiosną i latem żywi się głównie owadami – motylami, mszycami, mrówkami itp. - oraz ich larwami. Zdarza się, że dzięcioł porywa jajka i pisklęta innych ptaków. Czasem dzięcioły nakłuwają korę drzew, głównie brzóz, i spijają wyciekającą żywicę.

Zimą dzięcioł zaspokaja głód głównie nasionami sosen i świerków, zagląda też do karmników (lubi słoninę) i wypatruje padliny. Dzięcioł potrafi wcisnąć szyszkę między gałęzie drzewa czy kikuty pniaka i obrać ją dziobem z łusek, tak by dostać się do nasion. Zrywanie szyszek idzie mu sprawnie, bo ptak potrafi zwisać głową w dół.

Jak rozmnaża się dzięcioł?

Dzięcioły nawołują partnerów bębnieniem od marca do czerwca. Samce imponują samicom, bijąc powietrze skrzydłami i strosząc ogon.

Tworzą monogamiczne związki, które utrzymują się najczęściej tylko przez jeden sezon lęgowy, a w kolejnym sezonie dzięcioł znajduje sobie innego partnera.

Dzięcioł i gniazdo

Para dzięciołów wspólnie wykuwa sobie dziuplę w pniu drzewa. Ptaki wyszukują chore pnie, w których drewno jest miększe lub spróchniałe. Praca i tak jest ciężka i zajmuje ok. 3 tygodni. Dzięcioły nie przykładają dużej wagi do wystroju wnętrza – wyściółkę gniazda najczęściej stanowią po prostu odpryski drzewa z placu budowy. Otwór wlotowy do dziupli dzięcioła ma średnicę ok. 5 cm.

Nowo dobrana para dzięciołów najczęściej wykuwa sobie nową dziuplę i bardzo rzadko decyduje się na zajęcie starej. Dzięki temu po lesie rozsianych jest wiele porzuconych przez dzięcioły dziupli, w których chętnie legną się inne ptaki.

Dzięcioł i pisklęta

Na początku maja samica dzięcioła składa w dziupli od 5 do 7 jaj. Dzięcioły wyprowadzają tylko jeden lęg w sezonie. Przez około 2 tygodnie samiec i samica wspólnie, na przemian, wysiadują jaja, a potem przez ok. miesiąc karmią pisklęta, które stale nawołują o pokarm.

Dojrzałość płciową młode dzięcioły duże osiągają po ok. 1 roku życia.

Zdrowy dzięcioł

Naturalnymi wrogami dzięciołów są ptaki drapieżne – krogulce i jastrzębie, czasem sowy. Ponieważ pisklęta dzięcioła stale nawołują o pokarm, padają czasem ofiarą co sprytniejszych kun i łasic.

Dzięcioły mogą przenosić pasożyty zewnętrzne, jak pchły, i wewnętrzne, np. kolcogłowy i tasiemce. Niektóre dzięcioły mogą też zarażać toksoplazmozą.

Podobne artykuły

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Inne zwierzęta

Wąż Eskulapa - największy wąż występujący w Polsce

Czytaj więcej >
Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Inne zwierzęta

Szynszyla - uroczy i płochliwy gryzoń

Czytaj więcej >
delfiny

Inne zwierzęta

Martwe delfiny na plaży. Ghana rozpoczyna śledztwo

Czytaj więcej >
Zdjęcie podglądowe  - kurczątko

Inne zwierzęta

Potężny pożar na fermie drobiu. Ogień pochłonął kurnik, zginęło tysiące piskląt

Czytaj więcej >
Świat zwierząt

Inne zwierzęta

Sensacyjne odkrycie na "wyspie marzeń". Słodkie króliczki odnalazły skarb sprzed 9000 lat

Czytaj więcej >
Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Inne zwierzęta

Krogulec - szybki jak strzała postrach mniejszych ptaków

Czytaj więcej >