Swiatzwierzat.pl
Chrząszcze: to ¼ wszystkich zwierząt!

Pixabay.com

Chrząszcze: to ¼ wszystkich zwierząt!

27 Marca 2021

Autor tekstu:

Emil Hoff

Udostępnij:

Chrząszcze można spotkać niemal wszędzie, co nie dziwi, skoro jest ich ponad 400 tys. gatunków. Chrząszcze miewają przeróżne kształty i rozmiary, ale dzielą kilka cech wspólnych. Czym wyróżniają się chrząszcze, jak i gdzie żyją?

Chrząszcze: stosunki z ludźmi

Chrząszcze (łac. coleoptera) to największy rząd zwierząt – obejmuje ok. 400 tys. znanych gatunków, a więc 40% owadów i 25% wszystkich zwierząt. Ogólna liczba wszystkich współczesnych gatunków chrząszczy – według szacunków – może wynosić nawet 1,5 mln.

Chrząszcze otaczają ludzi ze wszystkich stron, są wszędzie i prowadzą przeróżne style życia. Niektóre niszczą uprawy (np. stonka ziemniaczana), inne jednak zjadają szkodniki (np. biedronka). Jedne spotkać można w ziemi, inne wśród albo wewnątrz roślin (żywych lub martwych), jeszcze inne na drzewach, kolejne w rzekach, a jeszcze kolejne w jeziorach. Są chrząszcze dolin, nizin, płaskowyżów i gór, łąk i grot, ciepłolubne i lepiej znoszące zimno albo takie, które wolą cień i wilgoć.

Wielka różnorodność form i stylów życia sprawiła, że niektóre chrząszcze zwróciły uwagę ludzi. Żuk gnojarz czczony był przez starożytnych Egipcjan jako bóstwo słoneczne, toczące po niebie słoneczną kulę. Wielkie żuki o mocnych żuwaczkach bywały wystawiane do walk, budzących wielkie emocje, w czasie których duże pieniądze przechodziły z rąk do rąk. W Azji Południowo-Wschodniej pancerze chrząszczy wykorzystywano do tworzenia misternych mozaik. Ok. 300 gatunków larw uchodzi też w tamtych stronach za przysmak. W Chinach tradycyjna medycyna wykorzystywała wiele gatunków chrząszczy jako składniki leków. U nas dużą popularnością cieszy się biedronka, uznawana za przyjazne ludziom stworzonko, które wyjada szkodliwe mszyce, i ozdobę przydomowych ogródków.

Jak wyglądają chrząszcze?

Chrząszcze, przy tak ogromnej liczbie gatunków, należą do jednych z najbardziej zróżnicowanych pod każdym względem rzędów owadów.

Chrząszcze mają jednak kilka cech wspólnych.

Po pierwsze, przechodzą przeobrażenie zupełne, czyli na każdym etapie cyklu życia wyglądają zupełnie inaczej: od jaja, przez larwę i poczwarkę, do postaci dorosłej (tzw. imago).

Po drugie, aparat gębowy chrząszczy składa się z dwóch szczęk i dwóch warg – górnych i dolnych – z czego szczeka górna składa się zawsze z dwóch żuwaczek, a ze szczeki dolnej wyrasta para tzw. głaszczek.

Po trzecie, chrząszcze mają dwie pary skrzydeł, z których pierwsza para tworzy twarde pokrywy (tzw. elytrę), chroniące drugą parę – delikatną i błoniastą.

Po czwarte, ciało chrząszczy pokrywa chitynowy oskórek, stanowiący rodzaj zbroi, chroniącej wrażliwe organy.

Po piąte, chrząszcze mają po parze czułków wyrastających z głowy, które mogą mieć różną długość, zależną od ilości członów, typowej dla każdego gatunku.

Największe chrząszcze to żuki z podrodziny rohatyńcowatych. Rohatyniec herkules osiąga nawet 17 cm długości i masę ok. 100 g. Największym polskim chrząszczem jest jelonek rogacz, dorastający do 10 cm długości.

Chrząszcze: obszar występowania

Chrząszcze występują niemal na całej Ziemi, z wyjątkiem wód słonych i obszarów bardzo zimnych.

Internetowy Wykaz Chrząszczy Polski (https://www.entomo.pl/checklist/) odnotowuje ponad 6000 gatunków krajowych chrząszczy, należących do ponad 100 rodzin.

W Polsce żyje m.in. 712 gatunków chrząszczy drapieżnych, 7 gatunków chrząszczy wielożernych, 75 gatunków biedronkowatych, 88 bogatkowatych, 91 czarnuchowatych, 82 gnilikowatych, 7 gnojarzowatych, 7 jelonkowatych, 77 kałużnicowatych, 87 kołatkowatych, 1300 (!) kusakowatych, 22 nakwiatkowatych, 3 ogniczkowatych, 22 omarlicowatych, 26 otrupkowatych, 121 pędrusiowatych, 63 piórkoskrzydłych, 859 ryjkowcowatych, 493 stonkowatych, 3 świetlikowatych i wielkie mrowie innych gatunków.

Chrząszcze: biotop

Chrząszcze mogą zamieszkiwać właściwie każde środowisko, z wyjątkiem słonej wody i wiecznej zmarzliny.

Chrząszcze pod ochroną

Niektóre gatunki chrząszczy są bardzo powszechne i niezagrożone, inne jednak znajdują się pod ochroną. W Polsce 43 gatunki chrząszczy obejmuje ochrona częściowa, a 23 – ścisła.

Chrząszcze: tryb życia

Tryb życia chrząszcza zależy od gatunku i biotopu. Większość chrząszczy lata tylko na krótkie dystanse i nisko, preferując żerowanie na ziemi i roślinach. Żuki żyjące w wodzie lub nad wodą potrafią nurkować, stosując rożne techniki zachowywania powietrza; potrafią np. zabrać ze sobą pod wodę bąbel powietrzny, np. chowając go pod pokrywami skrzydeł. Niektóre żuki gnojarze to – biorąc poprawkę na proporcje – najsilniejsze zwierzęta na Ziemi, bo potrafią toczyć przed sobą kulę łajna o masie ponad 1000 razy większej od własnego ciała.

90% chrząszczy w postaci dorosłej przechodzi zimą hibernację. Chrząszcze żyjące w wyjątkowo chłodnych rejonach wytwarzają substancje zapobiegające zamarzaniu ich płynów ustrojowych i dzięki temu mogą przetrwać temperatury sięgające nawet 50 stopni poniżej zera. Z kolei na pustyniach żuki miewają jasne kolory odbijające światło słoneczne, potrafią też zbierać wilgoć z mgły dzięki włoskom zlokalizowanym na pokrywach skrzydeł.

Niektóre chrząszcze zbijają się w większe stada i migrują w poszukiwaniu lepszych żerowisk.

Chrząszcze: zachowania społeczne

Chrząszcze bardzo rzadko tworzą kolonie dla wspólnego odchowania młodych. Zazwyczaj zbijają się w większe grupy tylko w okresie godowym.

Chrząszcze najczęściej porozumiewają się ze sobą za pomocą feromonów, ale mogą także emitować dźwięki, stroszyć skrzydła i ich pokrywy, niektóre posługują się też sygnałami świetlnymi, jak świetliki.

Co jedzą chrząszcze?

Chrząszcze mogą być wszystkożerne lub też stosować każdą inną znaną dietę – bywają mięsożerne, padlinożerne i roślinożerne.

Do samoobrony chrząszcze wykorzystują szereg technik, najczęściej kamuflaż (wtapiają się w otoczenie) lub mimikrę (udają inną owady). Niektóre, uzbrojone w mocne żuwaczki lub rogi, podejmują walkę, inne wolą udawać martwe.

Jak rozmnażają się chrząszcze? Jajka

Rytuały godowe chrząszczy bywają bardzo różne. Niektóre przywabiają partnerów za pomocą feromonów, inne używają sygnałów świetlnych, jak np. świetliki, jeszcze inne wprawiają w drgania podłoże lub nawet samego partnera, stukając w jego pokrywy, głowę lub czułki. Żuki często rywalizują ze sobą o samice, przepychając się swymi potężnymi żuwaczkami lub rogami.

Wszystkie chrząszcze składają jaja, ale gatunki różnią się między sobą tym, ile jajek składają, gdzie to robią i jak wychowują swoje dzieci. Niektóre chrząszcze – np. skarabeusze – składają niewiele jajeczek, a potem troskliwie zajmują się młodymi. Inne chrząszcze przedkładają ilość nad jakość i składają tysiące jajeczek, którymi potem jednak w ogóle się nie interesują.

Jak rozmnażają się chrząszcze? Larwy

Z jajek chrząszczy wykluwają się larwy, których jedynym zajęciem jest żerowanie. Larwy przechodzą kilka wylinek w miarę rośnięcia i rozwoju. To, jak wiele czasu chrząszcz spędzi w stanie larwalnym, zależy od gatunku, ale też od sprzyjania okoliczności i dostępności pokarmu. Niektóre chrząszcze potrafią powstrzymać swój wzrost, czekając na lepsze czasy i pozostają w fazie larwalnej nawet przez kilka lat.

Niektóre chrząszcze opiekują się larwami, oczyszczając je z grzybów i bakterii, a przede wszystkim zapewniając im pokarm w postaci np. zabitych owadów lub małych ssaków. Ciało na pożywienie dla larw jest wytrwale bronione przez ich rodziców przed konkurentami, ale też umiejętnie zachowywane przed zbyt wczesnym rozkładem. Niektóre żuki karmią swoje larwy przeżutym przez siebie pokarmem.

Jak rozmnażają się chrząszcze? Poczwarki

Z czasem larwy chrząszczy przeobrażają się w poczwarki, czyli kokonowate twory, wewnątrz których zachodzi proces budowy nowego, dorosłego ciała. Poczwarki nie mają jeszcze żuwaczek, a ich kończyny najczęściej kształtują się w oderwaniu od reszty ciała, do którego przyrastają dopiero w końcowej fazie rozwoju. Proces powstawania dorosłego chrząszcza przypomina więc nieco składanie auta na linii produkcyjnej.

Jak rozmnażają się chrząszcze? Imagines

Od poczwarki już tylko krok do postaci dorosłej, zwanej imago (l. mn. imagines albo imaga). W tej postaci chrząszcz może żyć od kilku tygodni do paru lat, w zależności od gatunku.

Zdrowe chrząszcze

Długość życia chrząszczy w poszczególnych fazach rozwoju zależy od gatunku. Imagines niektórych bogatkowatych mogą przeżyć nawet 50 lat.

Chrząszcze jako zwierzątka domowe

Niektóre chrząszcze trzymane są jako domowe pupile, najczęściej z uwagi na swój oryginalny wygląd. Pływakowate często zdobią oczka wodne w ogrodach, z kolei duże żuki jelonkowate i rohatyńcowate są często trzymane w domach przez chłopców w Korei i Japonii. Popularność żuków jako zwierzątek domowych jest na Dalekim Wschodzie na tyle duża, że w latach 90. XX w. powstały i rozpowszechniły się w Japonii automaty do sprzedaży żywych żuków.

Podobne artykuły

Facebook/Obywatelska Gmina Łubianka

Inne zwierzęta

Smutny widok przed domem jednego z sołtysów. Zdjęcia martwej sarny błyskawicznie obiegły internet

Czytaj więcej >
FACEBOOK/WILDBASE

Inne zwierzęta

Sówka pierwszy raz została wykąpana. Jej zdjęcia robią furorę w sieci

Czytaj więcej >
unsplash/Svetozar Cenisev

Inne zwierzęta

Inwazja szczurów w Toruniu. Miasto rozpoczęło deratyzację, trzeba zachować ostrożność

Czytaj więcej >
polskiwilk.org.pl/

Inne zwierzęta

Śmierć młodego wilka w lesie. Zwierzę konało kilka dni

Czytaj więcej >
twitter/CPW_SE

Inne zwierzęta

Przerażony niedźwiedź utknął na drzewie. Podano mu środek uspokajający, by spadł na ziemię

Czytaj więcej >
pixabay/bparker73

Inne zwierzęta

Na świat przyszedł niezwykle rzadki cielak z dwoma głowami. To przypadek jeden na 100 tys. (WIDEO)

Czytaj więcej >