Border collie: robotnik, ale intelektualista
Źródło: pixabay

Border collie: robotnik, ale intelektualista

31 Października 2020

Najinteligentniejszy pies świata, zdolny pasterz, niewyczerpany psotnik – taki jest border collie. Wywodzi się z pogranicza Szkocji, a dotarł aż na Nową Zelandię, podbijając po drodze serca hodowców i przewodników. Czy będzie pasował do ciebie? Dowiedz się wszystkiego o rasie border collie.

Border collie – historia rasy

Border collie wywodzi się od psów pasterskich pilnujących owiec na pograniczu Anglii i Szkocji. W 1873 r. border collie, zwany wtedy working sheep dog, czyli pracujący owczarek, zadebiutował w zawodach w zaganianiu owiec. Protoplastą współczesnych border collie był pies pasterski Old Hemp (1893­-1901), o charakterystycznym skutecznym stylu pracy. Old Hemp był ojcem ok. 200 szczeniąt. W latach 90. XIX w. suka Hindhope Jed stała się protoplastką nowozelandzkiej linii border collie.

W 1915 r. nazwę rasy zmieniono na border collie, dla odróżnienia od innych pracujących owczarków, głównie szkockich collie.

W 1963 r. urodził się inny prominentny przodek wielu współczesnych border collie, Wiston Cap. On i jego potomstwo zdobyli wielką ilość psich nagród. Wiston Cap figuruje na odznace Międzynarodowego Stowarzyszenia Psów Pasterskich w charakterystycznej dla rasy border collie pozie pasterskiej.

Jak wygląda border collie?

Border collie to wilkowaty owczarek. Samce osiągają 55 cm wysokości w kłębię i masę 20 kg, samice są nieco mniejsze. Psy nadal używane do wypasu bydła są smuklejsze, mają dłuższe kufy i krótsze, rzadsze futro. Psy wystawowe są często bardziej masywne i mają dłuższą gęstszą sierść. Border collie z hodowli nowozelandzkich też są zasadniczo większe, a psy wywodzące się ze Szkocji – mniejsze.

Między hodowcami border collie toczą się spory dotyczące standardu rasy, ponieważ jedni chcą zachować przede wszystkim pasterskie umiejętności tych psów przy różnorodnym wyglądzie, inni wolą pominąć umiejętność pracy i raczej standaryzować wygląd, by psy nadawały się na wystawy. W 1976 r. Międzynarodowe Stowarzyszenie Psów Pasterskich sporządziło pierwszy standard, który poza cechami charakteru i zdolnościami pasterskimi, precyzował także wygląd psów border collie. Standard dopuszcza wiele wariantów.

Głowa border collie z zasady jest kształtna, kufa podłużna z wyraźnym stopem. Oczy powinny być ciemne, najlepiej brązowe, choć zdarzają się niebieskie albo heterochromatyczne (każde o innym kolorze). Uszy bywają sterczące lub opadające. Ogon jest długi i osadzony nisko, nigdy nie podnosi się powyżej linii grzbietu, a gdy pies w szczególnym skupieniu obserwuje powierzone sobie stado zwierząt, chowa ogon pod brzuch.

Sierść border collie jest dość gruba, z podszerstkiem, bywa gładka, szorstka a czasem kręcona. Włos może być długi lub krótki, oba warianty są standardowe. Border collie występuje w ponad stu odmianach kolorystycznych, najczęściej w wariancie czarno-białym, ale częste są też psy niebieskie, czerwone, merle i lilac. Nie dopuszcza się tylko maści z przewagą bieli, co wynika z przesądu owczarzy, że owce nie okazują posłuszeństwa biały psom.

Jaki charakter ma border collie?

Generalnie border collie to pies uległy i spokojny o zrównoważonym charakterze, nieskory do żadnych gwałtownych reakcji. Przede wszystkim trzeba jednak wiedzieć, że badacz psich zachowań, Stanley Coren, uznał border collie za najinteligentniejszą rasę psów. Oznacza to, że border collie świetnie nadaje się do każdego niemal rodzaju treningu i szkolenia. I rzeczywiście, od zarania rasy w drugiej połowie XIX w. psy border collie były wykorzystywane do szerokiego spektrum prac związanych głównie z wypasem bydła i owiec, a dziś także drobiu, świń i strusi. Border collie szkoli się także na psy lawinowe i tropiące, na pomocników policji i służb granicznych, na przewodników dla niewidomych, na psy terapeutyczne, na psy odganiające ptaki z pasów startowych i pól golfowych, a przede wszystkim na psich sportowców. Border collie świetnie radzi sobie w niemal wszystkich konkurencjach, takich jak agility, flyball, dogfrisbee, bieg na orientację, marsze górskie, psie zaprzęgi. W zasadzie border collie nie nadaje się tylko do treningu obronnego.

Trening psa powinien zacząć się możliwie wcześnie i najpierw objąć podstawowe wychowanie, tzn. naukę reagowania na własne imię, najważniejsze komendy, a przede wszystkim zasady odpowiedniego współżycia z ludźmi i zwierzętami, także obcymi. Psa należy przyzwyczaić do zabiegów pielęgnacyjnych, takich jak czesanie, kąpiele, czyszczenie zębów, uszu, nosa i kącików oczu, obcinanie pazurów. Border collie powinien także nauczyć się chodzić na smyczy i w kagańcu. Dobrze obserwować, czy border collie nie wykazuje niepożądanych cech charakteru, aby w porę je wykluczyć. Do takich cech może należeć nadmierny instynkt stróża stada (pies może np. zaganiać do rogu mniejsze psy, koty, a nawet dzieci) lub instynktowne ściganie szybko poruszających się obiektów, np. rowerów.

Kluczem do skutecznego i szybkiego wychowania psa jest cierpliwość połączona z łagodną stanowczością. Pies musi otrzymywać jasne i wyraźne komendy oraz nagrodę za każdym razem, gdy zareaguje prawidłowo. Gdy border collie coś pomyli, możesz go skarcić, ale nie krzycz, bo krzyk wywoła u psa stres, a stres może go zrazić do dalszego treningu. Po zakończeniu podstawowego wychowania, można zacząć naukę prac lub trening do konkurencji sportowych. Warto się tym zająć nawet wtedy, gdy nie planujesz wystawiać psa do zawodów – to dla czworonoga świetna zabawa i dobry sposób na zacieśnianie więzów ze swoim panem.

Jeśli nie masz czasu lub umiejętności niezbędnych do prawidłowego ułożenia szczeniaka, możesz oddać go na jakiś czas do psiego przedszkola, gdzie będzie się socjalizował z innymi psami i nauczy podstawowych umiejętności pod okiem doświadczonego psiego trenera.

Co je border collie?

Border collie powinien dostawać wysokiej jakości karmę dla psów. Karma taka składa się w większość z mięsa, najlepiej pochodzenia mięśniowego i podrobów. W składzie powinny też znaleźć się oleje oraz – w odpowiednich proporcjach – warzywa i owoce. Nie kupuj karm naszpikowanych konserwantami, słodzikami, spulchniaczami i sztucznymi barwnikami.

Możesz karmić pas surowizną w ramach tzw. diety BARF. Unikaj podawania border collie wieprzowiny, bo w tym mięsie mogą zalegać pasożyty. Wszystkie inne rodzaje mięsa natomiast dobrze nadają się dla psa. Jadłospis możesz urozmaicić, podając border collie naturalne oleje, np. z łososia, i jajka na twardo, dzięki którym jego sierść nabierze blasku. Pamiętaj, że niektóre witaminy i minerały trzeba będzie suplementować.

Każdy pies powinien dostawać posiłki dopasowane do jego płci, wieku, wagi i trybu życia. W doborze odpowiedniej diety i porcjowania pomoże ci weterynarz lub psi dietetyk.

Zdrowy border collie

Chociaż border collie to pies pasterski o mocnym organizmie, zdarza mu się zapaść na mniej lub bardziej typowe psie choroby. Wśród chorób dziedzicznych wymienić trzeba tzw. anomalię oczu collie, chorobę typową dla tej rasy, powodującą zwyrodnienie siatkówki i naczyniówki oka. Zdarzają się też choroby o podłożu neuronalnym (ceroidolipofuscynozy neuronalne), np. padaczka. Typową psią dolegliwością jest u nich dysplazja stawów biodrowych.

Należy pamiętać, by nie przetrenować psa border collie. Rasa ta kocha szaleństwa, zabawy i prace, ale ma swoją wytrzymałość. Jej przekroczenie może spowodować doraźnie zapaść powysiłkową, a w dłuższej perspektywie – choroby stawów.

Każdy pies powinien przynajmniej raz w roku odwiedzać weterynarza w celu przeprowadzenia ogólnego przeglądu stanu zdrowia. Lekarz powinien osłuchać psu płuca i serce (kardiomiopatia to kolejna często występująca u tych zwierząt choroba), pobrać krew, sprawdzić stan uszu, oczu, pazurów i zębów. Każdą chorobę łatwiej jest wyleczyć, jeśli wykryje się ją odpowiednio wcześnie.

Zadbany border collie żyje od 12 do 16 lat.

Czysty border collie

Border collie wymaga regularnego czesania za pomocą miękkiej szczotki lub specjalnej rękawicy z gumowymi końcówkami zbierającymi martwy włos. Dobrym pomysłem będzie też użycie solidnego metalowego grzebienia z obrotowymi zębami albo filcaka.

Psa należy czesać raz w tygodniu, a w okresie linienia – na wiosnę i jesienią – codziennie. Przed czesaniem dobrze jest spryskać psu sierść specjalną emulsją antystatyczną. Znalezione kołtuny należy ostrożnie rozerwać palcami, a w razie konieczności – wyciąć. Po spacerze dobrze jest dodatkowo przeczesać długowłose border collie, by usunąć wczepione w futro liście, patyki, owady czy bród.

Border collie musi być od czasu do czasu kąpany. Pamiętaj, by do mycia psa użyć specjalnego szamponu dla zwierząt, który nie wywołuje reakcji alergicznych. Na dno wanny lub podłogę prysznica połóż ręcznik lub gumową matę, żeby pies się nie ślizgał. Po kąpieli osusz border collie ręcznikiem lub suszarką. Sierść i skóra powinny zostać dokładnie wysuszone, bo wilgoć sprzyja rozwojowi bakterii i grzybów.

Uszy border collie powinny być regularnie sprawdzane pod kątem czystości. W przypadku zabrudzenia można je wyczyścić, używając szmatki lub wacika nasączonego ciepłą wodą albo specjalnymi solami fizjologicznymi dla zwierząt. W podobny sposób należy czyścić psu kąciki oczu i nos.

Border collie musi mieć przycinane pazury, jeśli sam nie ściera ich sobie wystarczająco. Zbyt długie pazury mogą sprawiać psu ból lub utrudniać chodzenie. Jeśli boisz się, że w czasie obcinania skaleczysz psa, powierz ten zabieg weterynarzowi.

Od czasu do czasu podawaj też psu dentystyczne przysmaki, które ścierają kamień nazębny, zapobiegają chorobom dziąseł oraz nieprzyjemnemu oddechowi.

Szczęśliwy border collie

Border collie z natury wykazuje chęć do pracy, zabawy, ćwiczeń i wszelkiego rodzaju ruchu. Może to stanowić spore wyzwanie, dlatego właściciel border collie sam powinien być osobą bardzo aktywną. Psy wystawowe są bardziej spokojne i chętniej poddają się np. zabiegom pielęgnacyjnym, a te z linii użytkowo-sportowych wykazują więcej energii i siły charakteru. Każdy border collie uwielbia jednak ruch i swobodę, dlatego raczej nie nadaje się do mieszkań – to pies gospodarski, który najlepiej czuje się w dużym obejściu lub chociaż przydomowym ogródku.

Border collie powinien być wyprowadzany na długie spacery, pełne okazji do wysiłku fizycznego i intelektualnego. Wysiłek fizyczny zapewni mu np. towarzyszenie właścicielowi w czasie joggingu czy wycieczki rowerowej. Do ulubionych zabaw rozwijających inteligencję i koordynację ruchową border collie należy aportowanie piłki lub gonitwa za friesbee.

Border collie źle znosi nudę i osamotnienie. Brak możliwości rozładowania rozpierającej go energii lub dłuższe rozstanie z ukochanym panem może bardzo zestresować psa. Border collie znane są z czynienia z tej okazji wyjątkowo dotkliwych szkód w mieszkaniu. Gryzą meble, rwą poduszki, zdzierają zasłony. Lęk przed samotnością można częściowo zniwelować, przyzwyczajając psa na etapie wczesnego treningu do spędzania kilku godzin bez swego pana. Można też zostawiać przed wyjściem do pracy włączony telewizor lub radio, tak by pies cały dzień słyszał ludzki głos i nie martwił się nienaturalną ciszą. Niektórzy właściciele uspokajają swoje psy, podając im przed wyjściem ulubiony posiłek. Pamiętaj jednak, by pożegnalny smakołyk wliczony był w dzienny plan żywieniowy border collie, bo w przeciwnym razie pies może niebezpiecznie przybrać na wadze.

Dla kogo border collie to idealny pies?

Border collie to niezwykle inteligentne zwierzę, wymagające mnóstwa ruchu i uwagi ze strony swego pana. Musi być nie tylko wybiegany, ale też doceniony i chwalony. Jego wychowanie wymaga umiejętnego początkowego ułożenia, a potem kolejnych rodzajów i stopni treningu, które spożytkują naturalną u psów border collie chęć do nauki i zabawy. To wszystko oznacza, że border collie wymaga doświadczonego, odpowiedzialnego i lubiącego ruch przewodnika, który może poświęcić mu dużo czasu. Nie nadaje się dla osób zapracowanych, starszych czy z natury leniwych. Nie pasuje też do ciasnego mieszkania – pies powinien mieć do dyspozycji podwórko lub ogródek, a najlepiej łąkę do wybiegania się.

Border collie z dobrej hodowli

Border collie powinien pochodzić ze sprawdzonej renomowanej hodowli. Odpowiedzialny hodowca poprzez umiejętne krzyżowanie zwierząt obniża ryzyko wystąpienia u szczeniąt chorób o podłożu genetycznym lub niepożądanych cech charakteru.

Rasowy border collie powinien mieć książeczkę zdrowia z wpisanymi szczepieniami i zabiegami odrobaczenia. Możesz także poprosić o wgląd w dokumentację medyczną rodziców psa, by upewnić się, że nie jest obciążony zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób genetycznych. Border collie musi też mieć rodowód, potwierdzający spełnianie przez szczeniaka standardu rasy i dopuszczający wystawianie psa do zawodów i konkursów piękności.

Ile kosztuje border collie?

Rasowy szczeniak border collie może kosztować ok. 3500 zł. Miesięczny koszt utrzymania psa powinien wynieść ok. 150 zł.

Border collie w anegdocie

Border collie uznaje się za najinteligentniejszą rasę psów. Jeden z nich, Rico, umiał rozpoznać 200 obiektów po samej nazwie, a suka Betsy znała znaczenie aż 300 słów. Rekordzistą w zakresie słownictwa był zmarły w 2019 r. Chaser, który znał aż 1022 słowa. To najlepsza potwierdzona testami pamięć stwierdzona u jakiegokolwiek zwierzęcia innego niż człowiek.

Następny artykuł